nyhende
Vil rydda overgrodd kulturminne
Hardingen Ivar Sekse er ein av fleire turgåarar som har reagert på manglande vedlikehald av kolerakyrkjegarden i Leirvåg denne sommaren. Nå tar han saka, for ikkje å seia saksa, i eigne hender og vil rydda det overgrodde kulturminnet for buskar og tre.
Dette skal truleg skje komande helg. Og Sekse seier han skal klara jobben åleine.
— Flott! seier Ellen Urheim Tveit ved kulturkontoret i Sveio kommune.
Kolerakyrkjegarden er verna og har fått plass i kommunen sin kulturminneplan, men Tveit vedgår at stell av kulturminnet har vore ei utfordring. Ho seier kommunen arbeider for å finna ei løysing på dette problemet.
— Ikkje sjåverdig
Ivar Sekse gir henne gjerne rett i at kommunen har ei utfordring.
— Staden er skilta som sjåverdig, men det synet som møtte oss då me var på tur til Leirvåg for nokre veker sidan, var alt anna enn sjåverdig.
Sekse bur på Sekse ved Sørfjorden, men er gift med Jorunn som er fødd og oppvaksen på Valestrand. Det var i samband med familiebesøk i Sveio at ekteparet tok turen til Leirvåg for nokre veker sidan. Etter dette vil ikkje den pensjonerte bonden sitja stille og sjå på at det kjende kulturminnet i kona si barndomsbygd framstår som forsømt og vanstelt. Svigerfaren, Arne Aage Valen, tok kontakt med kommunen og fekk grønt lys for den private ryddeaksjonen. Og Sekse har planen klar.
— Eg reknar med å gjera jobben med ryddesaks. Eg likar å ha noko å gjera på, også når eg er på besøk hos svigerforeldra mine. Dette skal gå fint, forsikrar Sekse.
Arne Aage Valen støttar svigersonen sitt initiativ.
— Av og til er det enklare å berre gjera det som må gjerast enn å venta på andre. Så lenge me ikkje gjer noko galt, må det vera lov. Me skulle hatt meir av den haldninga i staden for å krevja at kommunen må ordna opp i alt, seier Valen.
Kultur – og musikkhistorie
Kolerakyrkjegarden i Leirvåg blei vigsla 17. juli 1849. Same dagen blei fem graver jordfesta. Alle dei døde var offer for koleraepidemien som braut ut under sildefisket på kysten vår same vinteren. Seinare skal tre koleraoffer til ha blitt gravlagde i Leirvåg. Det finst også restar av ein kolerakyrkjegard i Mølstrevåg. I Auklandshamn blei det laga ein kolerakyrkjegard som aldri blei vigsla og teken i bruk. Også elles på Haugalandet finst det fleire slike kyrkjegardar. Under sildefisket på den tida var det svært stor fare for smittespreiing. Fisket gjekk då føre seg frå opne båtar. Fiskarane budde på land, der dei låg tett i enkle sjøbuer. Koleraepidemiane skal ha vore årsak til at sjukehuset i Haugesund bart bygd i denne perioden.
Kolerakyrkjegarden i Leirvåg er særskilt godt kjent fordi han er blitt knytt til Fartein Valen og hans verk «Kirkegården ved havet». Dette verket er rett nok først og fremst inspirert av den franske militærkyrkjegarden Cimentiére Marin. Men ifølge Valen sjølv skal han også ha hatt kolerakyrkjegarden i heimbygda i tankane då han arbeidde med verket. Porten inn til kyrkjegarden er elles avbilda på det eine av to norske frimerke som kom ut i samband med 100-årsjubileet for Valens fødsel i 1987.
— For oss som arbeider med å gjera Fartein Valen sin musikk kjent, har kolerakyrkjegarden ein heilt sentral plass. Tidlegare har me hatt både turar dit og konsertar ved kyrkjegarden, men problemet er tilkomsten, seier haugesundaren Gunnar Johan Løvik.
Løvik er styreleiar i Valen-stiftelsen, som blant anna arrangerer den årlege Valen-festivalen. Han minner om at komponisten Ketil Bjørnstad til årets Valen-festival laga ein heilt ny versjon av «Kirkegården ved havet» og dermed gjorde gravplassen i Leirvåg endå meir aktuell.
— Fantastisk, seier Løvik når han får høyra om Ivar Sekse sitt initiativ for å rydda kyrkjegarden. – Det vitnar om at det er engasjement rundt denne staden, seier han.
Løvik seier elles at Valevåg-området har eit større potensiale som Sveio kommune kan utnytta betre. Til glede for både kulturinteresserte og turgåarar. Han nemner i denne samanhengen Valen-heimen, Fartein Valen sin gravstad ved Valen kapell, Leirvåg og Økland-tunet.
Planlegg ny turveg
Og noko er på gang. Kulturkonsulent Ellen Urheim Tveit fortel at kommunen og Friluftsrådet Vest, samarbeider om ein ny turveg til Leirvåg. Ho håpar også å få ein avtale med friluftsrådet om vedlikehald av kolerakyrkjegarden. Oddvin Øvernes, dagleg leiar i Friluftsrådet Vest, stadfestar at partane snakkar saman, men kan ikkje lova stell av gravplassen frå veke til veke. Det har ikkje friluftsrådet kapasitet til. Enkelttiltak som blir avtalte frå gang til gang, er han meir open for. Derimot har han gode nyhende med tanke på tilkomst.
