Trekkfuglane har endra reisemønsteret

– Vi ser ei klar deling mellom trekkfuglane. Dei som trekker tidleg på hausten har byrja å dra endå tidlegare og dei som trekker seint har byrja å dra endå seinare, seier seniorrådgivar Jan Erik Røer i organisasjonen BirdLife Norge til Nynorsk pressekontor.

Birdlife kom nyleg med rapporten «Tidsmessige endringer og forløp av fugletrekket om høsten». Her har dei sett på om fugletrekket om hausten på fuglestasjonane Jomfruland og Lista har endra seg frå 1990 til 2021. Rapporten er finansiert av Miljødirektoratet.

– Tidlegare har det vore stor interesse for trekkmønsteret i vårmånadane og at fuglane kjem hit tidlegare og tidlegare, men det har vore lite fokus på hausttrekket. No når vi har gått inn og sett nærare på observasjonane frå dei siste 30 åra ser vi tydelege endringar, seier Røer.

Langturen kjem tidlegare

Av dei 75 fugleartane Birdlife har sett på har 17 tydeleg endra trekktidspunktet. Av dei 17 artane trekte åtte frå 4–18 dagar tidlegare og ni artar 6–15 dagar seinare enn då undersøkingane starta i 1990. På tvers av dei totalt 75 artane, viser dei med median trekkdato før 15. september i gjennomsnitt ei framskunding av avreise med 2,5 dagar, medan dei fuglane med median trekkdato etter 15. september i gjennomsnitt har ei forseinka avreise med 3,1 dagar.

– Blant dei som trekker tidlegare på hausten er det flest artar som reiser langt. Medan det blant dei som blir her lenger er ein overrepresentasjon av artar som ikkje reiser så langt, seier Røer.

Fuglane som flyg ut av Europa i vintermånadane har ei lang reise til det afrikanske kontinentet – kor dei både må krysse hav og ørken. På lange distansar vil dei òg merke klimaendringane betre undervegs.

– Dette veit vi ikkje noko sikkert om, men vi kan anta at ein del av grunnen til at dei trekker tidlegare er at reisa sørover er tøff og den blir endå tøffare jo lenger ut på hausten dei ventar. No har vi òg hatt nokre varme og tørre somrar på det europeiske kontinentet og det påverkar tilgangen på mat undervegs. I tillegg er det også kamp om ressursane der dei reiser til, så difor må dei komme dit tidleg, seier Røer.

Kortare turar seinare

Fuglane som har kortare reiseveg er overrepresenterte blant dei som blir her lenger. Denne gruppa har forlengt opphaldstida si i Noreg. I den gruppa er det òg fleire artar som kan få fleire kull på ein hekkesesong.

– Det kan vere ein av grunnane til at dei blir her lenger – at dei no har moglegheit til å få to kull på ein sesong. Ein annan grunn kan vere at dei brukar lenger tid på å byte ut fjørdrakta si- ein prosess som krev mykje energi. Vedå bruke lenger tid på prosessen kan dei stresse litt mindre og vere betre rusta for reisa, slik at reisa blir tryggare, fortel Røer.

Kjem samtidig

Sjølv om trekkfuglane har delt seg i to grupper når det gjeld avreisetidspunkt. Kjem dei om lag samtidig tilbake. Det betyr at nokre artar har fått forlengt opphaldstida si i Noreg medan andre blir her kortare.

– Det er først og fremst på hausten at fuglane tilpassar seg ulikt. På våren er det ikkje noka bønn, då må du berre komme om du skal få bygd reiret ditt i tide, seier Røer.

Uvisse rundt vidare tilpassing

Korleis fugleartane vil utvikle trekkmønsteret sitt i åra framover er framleis usikkert. Det er òg vanskeleg å finne tydelege svar på i kva grad fuglane vil klare å tilpasse seg dei raske klimaendringane som no skjer.

– Det kan vere at dei som blir her lenger får ein konkurransefordel fordi dei får moglegheit til å legge to kull, men det veit vi førebels lite om, så det er mest spekulasjon. Her er mykje avhengig av korleis artane greier å tilpasse seg klima og vêr i åra framover, seier Røer.

Han understrekar viktigheita av å følgje fugletrekk over tid, for å få best og mest mogleg kunnskap.

– Dette er vanskelig å studere i korte perioder, så det er viktig å ha undersøkingar som kan følgje fuglar, dyr og miljø over tid, såkalte lange tidsseriar, avsluttar Jan Erik Røer.

(©NPK)