Noreg får det første ekte dinosaurskjelettet sitt

– Årets julepresang. Dette er stort, seier professor Jørn H. Hurum i paleontologi ved Naturhistorisk museum til NTB.

Museet har fleire heile dinosaurskjelett frå før. Dei er likevel ikkje ekte, berre avstøypingar. For nokre år sidan skaffa dei seg ein ekte Triceratops-hovudskalle, dinosauren med dei tre store horna.

No får dei altså det som blir det første ekte, komplette dinosaurskjelettet her til lands. Det er Sparebankstiftelsen DNB som har bladd opp 900.000 euro for skjelettet, tilsvarande 10,6 millionar kroner. Dei eig skjelettet, som frå sommaren skal stå permanent utstilt på museet på Tøyen i Oslo.

– Ein dinosaur er noko av det mest spektakulære du kan oppleve på eit naturhistorisk museum. Vi håpar det vil bidra til at fleire barn og unge blir inspirerte til å lære meir, seier direktør André Støylen i Sparebankstiftelsen DNB.

Til sals i Paris

Sparebankstiftinga tok kontakt med Hurum for å høyre kva type dinosaur museet ønskte seg. Dinosaur-skjelett er jamleg til sals verda over, og dei blir ofte selde til svimlande summar.

– Så ringde eg nokre dinosaurhandlarar eg kjende, og då var det denne som peika seg ut, seier Hurum.

Zelda var opphavleg til sals i Paris i 2019, men auksjonen skjedde samtidig som Notre Dame-kyrkja brann. Dermed vart det ikkje noko sal. Skjelettet har sidan lege nedpakka – før det altså no skal finne sin plass på Tøyen i Oslo.

– Vi var interesserte i å få tak i ein stor planteetar. Vi har frå før avstøypinga av Tyrannosaurus rex-en Stan. Den får vi aldri kjøpt originalen av. Stan er det dyraste dinosaur-skjelettet i verda og enda nyleg opp i Abu Dhabi, seier Hurum.

«Nesten den høgaste øgla»

Zelda er ein dinosaur-art med det latinske namnet Hypacrosaurus stebingeri. Han kunne oppnå ei lengd på 7,5 meter. Namnet til arten betyr «nesten den høgaste øgla», eit namn han fekk fordi han var nesten like stor som Tyrannosaurus rex.

– Dette er jo ein av dinosaurane vi kjenner best til. Det blir kalla andenebb-øgler på norsk. Dei har desse merkelege snutepartia, seier Hurum.

– Dei hadde sannsynlegvis kjakar og kunne tyggje maten – nesten som ei ku.

Til liks med fuglar som hekkar på fuglefjell, hadde Hypacrosaurus sine heilt eigne hekkeområde, forklarer Hurum.

– Det finst ein stad i Montana som heiter Egg Mountain, som rett og slett var eit dinosaurfjell. Der kom desse dinosaurane tilbake til det same området i flokk for å leggje egg – år etter år.

Skal undersøkje dødsårsak

Ein gong for rundt 75 millionar år sidan gjekk Zelda rundt i eit halvtørt landskap prega av elvar og delta i det som i dag er delstaten Montana i USA. Skjelettet vart grave fram i eit urfolksreservat for vel 20 år sidan.

Akkurat kva denne dinosauren døydde av, er ukjent, forklarer Hurum.

– Eg har ikkje sett nokon rapport på at det er funne gnagemerke eller brot i nokre knoklar, så det får vi jo sjå når han kjem. Det kan jo vere, viss vi er heldige, at vi finn nokre teikn. Men vanlegvis er dødsårsaka vanskeleg å fastslå.

Og akkurat kvifor skjelettet fekk namnet Zelda, er også usikkert, legg han til. Dinosauren er no i Italia, der han er sett saman av ekspertar. Dei har laga eit stålskjelett som skal halde dei fossile knoklane oppe. Dinosauren skal pakkast ned i esker og sendast til Noreg i slutten av januar.

– Då vil vi byggje om litt. Vi har førebels ikkje plass til han i museet, så det må vi ordne. Vi har eit håp om at han kan stillast ut til sommaren, så det blir ein gøyal sommar, seier Hurum.