Mummitrollet fyller 80 år – fangar vår tids uro og lengsel

– Det er jo litt sørgjeleg, seier Sophia Jansson i eit intervju med svenske TT i samband med jubileet.

«Småtrolla og den store flaumen» kom ut hausten 1945 og handlar om Mummimamma og Mummitrollets veg gjennom skog, storm og flaum på leiting etter ein heim.

– Det finst morosame bilete når dei spring med byltane sine, men tenk på Gaza, på menneske som har vorte tvinga til å forlate alt, seier Jansson, som samtidig understrekar at tanta hennar alltid la vekt på å skape ein lykkeleg slutt.

– Og ein må jo tru at det kan finst ei betre avslutning på det vi ser i dag òg. Det lesarar finn, er ei slags trøyst i forteljingane hennar.

Mørk stamfar

Korleis Mummitrolla blei til kan ein følgje på utstillinga «Från Mumin til Chop Chop», som nyleg opna på kunstmuseet Prins Eugens Waldemarsudde i Stockholm.

Her finst det ein stamfar, ein mager, raudauga skikkelse frå mørket som Tove Jansson måla i ein angstfylt akvarell i Tyskland i 1934. Elleve år seinare gjorde Mummitrollet sin litterære debut i ei forteljing om sårbarheit og leiting etter tryggleik.

Sjølv ser Sophia Jansson også noko trøystig i persongalleriet, i hemular, filifjonkar og det vitskremde Knøttet – éin aksepterande bodskap om at «du er ok som du er». Dette må både sjølvsagt og dessverre gjentakast – heile tida, understrekar ho.

– Det har nyleg vorte bevist at demokratiet som vi trudde var hogd i stein, faktisk kan rokkast ved, seier Jansson.

Kommersiell suksess

På verdsbasis omset mummiprodukta i dag for over sju milliardar kroner, men i byrjinga gjekk det treigt. Den første boka vart gitt ut som eit hefte som vart selt i 219 eksemplar i 1946.

– Tove har jo sjølv sagt at ho skamma seg litt for ho, ho syntest ho hadde lånt så mykje frå andre forfattarar som ho hadde lese, seier niesa.

Sophia Jansson er i dag styreleiar i Moomin Characters. Ho er også modell for karakteren Sofia i romanen «Sommerboken», som handlar om den vesle jenta og farmora hennar som stadig utfordrar kvarandre på ei øy i skjergarden. Boka vart nyleg filmatisert med Glenn Close i rolla som farmora og Anders Danielsen Lie som faren til Sofia.

– Den er kjempebra, men det er jo litt vanskeleg for meg, det blir så nært, seier Sophia Jansson.

Filmen har allereie hatt premiere i USA, Sverige og Finland og får mest sannsynleg noregspremiere i mai, ifølgje programdirektør Christin Berg i NFkino.

Direkte dialog

Sophia Jansson bad regissøren Charlie McDowell leggje vekt på stemninga, det vêrutsette og enkle livet i skjergarden.

«Sommerboken» er ei hyllest til Tove Janssons mor – kunstnaren «Ham» Signe Hammarsten – påpeikar niesa. Ho kjenner igjen den tydelege og direkte dialogen, men tonar ned si eiga rolle.

– Eg ønskjer jo at eg hadde vore såpass umogleg som barn, litt anarkistisk og på ein måte var eg kanskje det. Eg var eit einsamt barn omgitt av vaksne og innbilte meg at eg hadde rett til å bli like mykje lytta til som dei, seier ho.