Krigsekspert trur norske røyrleidningar allereie er utsette for sabotasje

– Det er all grunn til å tru at det har vore ei medviten kartlegging og førebuingar av aksjonar mot norske røyrleidningar i årevis, for ikkje å seie tiår, seier Strømmen.

Mistenkjelege fartøy

Han viser til at det i fleire år har vorte observert fartøy med uvanleg åtferd i norske farvatn. Ifølgje Strømmen er det openbert at desse fartøya har kartlagt kvar både norske gassrøyrleidningar og kommunikasjonskablar går.

– At nokon har vore nede med ROV (fjernstyrte undervassfartøy) og plassert ut sprengladningar allereie, ser eg som meir sannsynleg enn usannsynleg, seier Strømmen.

Beredskapen på norsk sokkel er skjerpa etter lekkasjane på gassrøyrleidningane Nord Stream 1 og 2, som er bygd for å frakte gass mellom Russland og Tyskland.

Lekkasjane er truleg forårsaka av eksplosjonar som vart registrerte i Austersjøen måndag. Både politikarar og ekspertar meiner det er snakk om sabotasje.

Vanskeleg å avdekkje

Ifølgje Strømmen er det vanskeleg å avdekkje eventuelle sprengladningar på norske røyrleidningar gjennom vanlege rutineinspeksjonar. Årsaka er at delar av leidningane er dekte av grus.

Dessutan går mesteparten av dagens overvaking føre seg på innsida av røyra, forklarer han.

– Viss du sprengjer noko, særleg i internasjonalt farvatn, med eksplosiv som er plasserte ut god tid i førevegen, vil det vere veldig, veldig vanskeleg å bevise kven som står bak, seier Strømmen.

– Jo meir overvaking og beredskap, jo større er sjansen for at vi kan avdekkje sabotasje eller ta nokon på fersk gjerning.

– På bakbeina

Strømmen meiner regjeringa har hamna fullstendig i bakpå i sikringa av kritisk infrastruktur.

– Dei burde komme med omfattande tiltak allereie 24. februar, og førebudd seg på det som no har skjedd for fleire tiår sidan, seier han.

Han meiner regjeringa må få opp farten og kople på totalforsvaret, inkludert sivile ressursar i offshorenæringa og den maritime industrien.

– Verken politiet eller Forsvaret har ressursar til å gjere ein vesensforskjell her. Skal vi få reelle resultat, treng vi totalforsvaret.

Umogleg oppgåve

Oberstløytnant Geir Hågen Karlsen ved Forsvarets høgskole meiner det er urealistisk å tru at styresmaktene skal ha full kontroll på heile røyrnettet.

– Vi har 8.800 kilometer med undervassleidningar. Det er svært vanskeleg og omfattande å ha kontroll på alt, overalt, til kvar tid.

– Kan det finnast sprengladningar der allereie?

– Ingen kan garantere mot at noko er undervegs eller utplassert. Det er umogleg. Vi snakkar om enorme område og mengder røyr.

Ifølgje Karlsen er Noreg leiande på undervassteknologi og har utstyret som trengst for å inspisere røyrleidningar under vatn.

– Viss nokon skulle angripe norsk gassforsyning eller slå det ut i større omfang, blir det svart på av EU og Nato i fellesskap. Det vil ikkje berre vere eit angrep på norsk økonomi, men heile Europas tryggleik.

Kan få hjelp frå Nato

Forskar Ståle Ulriksen ved Sjøkrigsskolen trur Noreg kan komme til å be om hjelp frå Nato gjennom å utløyse artikkel 4, altså at partane blir kalla inn til konsultasjonar.

– Det mest sannsynlege er at det blir sendt inn maritime overvakingsfly eller fregattar, og dessutan mineryddarar. Dei siste kan fotografere leidningsnettet. Viss det finst sprengstoff der, kan det oppdagast.

– Sidan vi snakkar om mange og lange røyrleidningar vil dette vere ein veldig tidkrevjande operasjon, og han må følgjast opp jamleg, men det er mogleg.

Ifølgje Ulriksen kan Noreg gjere denne jobben sjølv, men det vil vere meir krevjande.

– Vi har berre nokre få maritime overvakingsfly, og dei er til vanleg i Barentshavet. Danmark har ingen, og Sverige har få. Det er eit stort område det er snakk om, så det er betre å få hjelp av andre.

– Tryggleiken er skjerpa

– Regjeringa skjerpa allereie i vinter beredskapen etter at krigen braut ut. Både på militær og sivil side med ei lang rekkje tiltak, svarer justis- og beredskapsminister Emilie Enger Mehl (Sp).

Ho viser til at regjeringa har styrkt Forsvaret med 3 milliardar kroner og løyvd 500 millionar kroner til sivil beredskap. I tillegg er det løyvd pengar til eit nytt senter som skal sikre at politiet og PST samarbeider tettare, påpeikar ho.

Tryggleiken på norsk sokkel er også styrkt, ifølgje Mehl.

– Sentrale selskap i oljesektoren er no delvis underlagde tryggingslova og sentrale personar i desse selskapa er tryggleiksklarerte. Det betyr at våre Eos-tenester løpande kan dele gradert informasjon om eit mogleg trusselbilete med selskapa, seier ho.

(©NPK)