I 1024 kom kongen til Moster – det same skal han i 2024

Tusenårsjubileet har fått tittelen «Moster 2024» og hovudmarkeringa blir i tida 29. mai til 2. juni i år på Moster i Bømlo.

Hovudføremålet med jubileet er å løfte fram verdidebatten i Noreg om korleis vi som individ og samfunn skal forme framtida.

Soga seier at det skal ha vore på eit ting på Moster i 1024 at Olav den heilage innførte den første kristenretten i Noreg. Dette kan seiast å markere starten på rettsstaten Noreg og eit kristent samfunn. For då kristenretten blei vedtatt på Moster, var Noreg eit ættesamfunn. Etter kvart blei mellom anna trælskap og hemnrett forbode, og kvinner og fattige fekk nye rettar.

– Dette handlar om struktureringa av Noreg. Kristenretten var lover og reglar som kristen, men òg som samfunnsborgar. Det var starten på ei stor bryting og forandring for folk, og er eit viktig grunnlag for samfunnet vårt i dag, fortel Elsa Aanensen, dagleg leiar for jubileumsprosjektet, til Nynorsk pressekontor.

Kristenretten var juridisk reglar som skulle sikra at ein levde i tråd med Guds vilje slik den vart forvalta av kyrkja. Vedtakinga av kristenretten på Moster i 1024 er viktig som eit steg mot kristninga av det norske samfunnet.

Lang kristningsprosess

Allereie på 900-talet dreiv Håkon Adalstein med kristning her til lands. Nokre meiner prosessen byrja allereie i 850. Likevel brukar enkelte året 1024 som starten for Noreg som eit kristent samfunn. Det var då kristendom blei rettsleggjort på Moster og kom inn i samfunnet. Ført i penn – eller sverd – av Olav den heilage.

Men vi veit lite om korleis kristenretten frå 1024 såg ut. Det er i det heile usikkert kva som skjedde det året. Det meste vi veit, er overlevert gjennom seinare kjelder.

– Kristenretten som Olav den heilage gav på Moster blir etter kvart legitimasjon på at norske kongar skal gi lover og forme rett. Og det er forholdet Olav den heilage sette mellom kongen, kristendommen og lovgiving, som blir del av grunnlaget for kongemakta i seinare tider.tradisjon med å gi lover om kristendom, seier Brage Thunestvedt Hatløy. Han er postdoktor ved juridisk fakultet i UiB. Der jobbar han blant anna med mellomalder-rettshistorie.

Kongemakt

Den tidlegaste nedskrivne kristenretten – frå 1100-talet – viser kva rettar og pliktar ein hadde som kristen: Plikta til å døype, plikta til å følgje reglane til kyrkja om ekteskap og gravferd, men òg om prestane og kyrkja sitt arbeid i samfunnet.

– Kristenretten som Olav den heilage gav på Moster blir etter kvart legitimasjon på at norske kongar skal gi lover og forme rett. Og det er forholdet Olav den heilage sette mellom kongen, kristendommen og lovgiving, som blir del av grunnlaget for kongemakta i seinare tider.

Først i 1274, 250 år etter kristenretten på Moster, kom kong Magnus Lagabøte med si Landslov. Det er då ein kan seie at prosessen som tok til på Moster var gjennomført.

Jubileumsprogram

I sjølve jubileumsveka, 29. mai til 2. juni, skal det gå føre seg ei rekkje arrangement på Moster. På det rikhaldige programmet står det til dømes økumenisk festgudsteneste i Moster Amfi, midnattsmesse i Moster gamle kyrkje, konsertar for ulike aldersgrupper med til dømes med Kork, Ingebjørg Bratland, Bernhoft, William og emma.

Teaterframsyninga Mostraspelet har tittelen «I slik ei natt» og handlar om det unge kongsemnet Olav Haraldsson på reisa hans til Moster i 1024. Denne reisa endrar han frå å vere ein nådelaus viking til Olav den heilage.

Inspirert av det historiske Mostratinget, skal dessutan eit moderne Mostrating oppstå på ny, denne gong sett av dei unge. Dette skal gå føre seg som verdisamtalar, foredrag og paneldebattar med politikarar og samfunnsaktørar.

– Dette jubileet skal gi høve til å skape diskusjon om samfunnet vårt i dag. Det vil minne på kvar verdiane våre kjem frå, samtidig som vi ønskjer å skjøtte dei verdiane. Vi ønskjer òg spesielt å nå ut til ei ung målgruppe. Det er viktig at dei lærer om verdiane våre, og kvar desse kjem frå, seier Elsa Aanensen i Moster 2024.