Hamnespy festar grepet på Vestlandet

Hamnespy, også kjent som japansk sjøpung, er ein framand art som utgjer ein trugsel mot det marine miljøet i Noreg. Den spreier seg raskt og kan danne store matter på havbotnen, noko som kan fortrengje andre artar.

Den spreier seg hovudsakleg gjennom å feste seg til skip og båtar, og deretter ved at bitar av koloniar fell av og feste seg på nye stader.

Arten vart, ifølgje Miljødirektoratet, oppdaga i Noreg for første gong i november 2020 i Engøysundet i Stavanger. Sjøpungen har deretter spreidd seg og er no registrert på fleire stader langs kysten, spesielt på Vestlandet.

Arten trivst best i kalde temperaturar og kan overleve i temperaturar ned mot null grader og kanskje enda lågare.

Ber publikum melde frå

– Hamnespy har ikkje spreidd seg til nye stader i Noreg i seinare tid, det vil seie at det heller ikkje er noka kartlegging som går føre seg for tida. Så vi er litt avhengige av at publikum eller dykkarar melder frå om mistenkjelege funn. Det vart i fjor rapportert eit nytt funn på Bømlo av dykkarar, seier forskar Vivian Husa i Havforskingsinstituttet til NTB.

– Utbreiinga er i dag langsam ut frå dei stadene han er observert, men han festar grepet i området, og det blir meir og meir av den i område som Egersund, som vi kartla i sommar, i tillegg til Stavanger, Haugesund, Askøy, Gulen og Florø, seier ho.

– Den ikkje-kontinuerlege utbreiinga i Noreg tyder på at arten hovudsakleg kjem seg rundt med fartøy, medan den lokale spreiinga skjer naturleg med larvar eller fragment. Det er ikkje noko teikn på at spreiinga stoppar opp, sjølv om ikkje nye hopp i utbreiinga er observerte, seier Husa.

Framleis mest på Vestlandet

Akkurat no er det mest hamnespy i Haugesund, Egersund og Florø.

– Lokale skilnader som ferskvasspåverknad kan spele inn, da arten liker dette dårleg. Elles finn vi den frå beskytta hamneområde til bølgjeeksponerte lokalitetar, seier forskaren.

I fjor haust utførte Havforskingsinstituttet eit prøveprosjekt der ein brukte brend kalk for å få bukt med hamnespy. Dette vart gjort fordi det i laboratorieforsøk viste seg å ha god effekt. Diverre viste det seg at det ikkje fungerte like godt i praksis ute i naturen.

Kalk reduserte koloniar, men ikkje nok

Kalken hadde tydeleg effekt og reduserte koloniane noko, men klarte ikkje å drepe koloniane heilt. To og ein halv månad etter behandlinga var det framleis levande hamnespy i alle områda som vart kalka

Husa trur at brend kalk kan ha effekt i område der utbreiinga enno ikkje har fått stort omfang, men ikkje i område der utbreiinga er omfattande.

– Vi har ikkje nokon prosjekt på tiltak no. Det er opp til forvaltinga å setje inn tiltak mot spreiing og eventuelt utryddingsforsøk, seier ho.

Ber båtfolk vere merksame

Hamnespy trivst i grunnare farvatn og hamnar – nettopp der mange fritidsbåtar ferdast og legg til kai. Den klamrar seg til skroga på skip og båtar og spreier seg til nye område.

Kongelig Norsk Båtforbund (KNBF) har difor i fleire omgangar gått ut og oppmoda fritidsbåteigarar til å vere merksame på denne framande organismen.

Båteigarar blir oppmoda til å sjekke og reingjere båtane sine for hamnespy, som døyr i luft etter ei veke, og i ferskvatn etter seks timar. Den enklaste førebyggjande metoden er å løfte båten på land, spyle og skrape bort uønskt biologisk materiale, og sikre at restane ikkje hamnar tilbake i sjøen.

Gjennom båtsesongen er det òg viktig å sjekke båten jamleg for hamnespy, og unngå å opphalde seg meir enn 24 timar i ei hamn i eit område der det er observert hamnespy.