Forventa levealder på veg opp igjen – rekordlåg fruktbarheit

– Forventa levealder er no tilbake på same nivå som før pandemien, men det betyr at vi på sett og vis har «mista» den sedvanlege auken vi har sett langt bakover i tid. Om vi nokon gong vil hente inn den tapte levealdersauken er eit ope spørsmål, seier SSB-demograf Anders Sønstebø.

Samtidig døydde det 43.803 personar i Noreg i fjor, over 2000 færre enn året før. Det er likevel 3000 fleire enn nivået som var i perioden 2015-2020, ifølgje SSB.

Rekordlåg fruktbarheit

I fjor vart det fødd 51.980 barn i Noreg, noko som var 500 fleire enn året før.

SSB reknar ut samla fruktbarheitstal basert på talet på fødde og talet på kvinner i alderen 15–45 år. I fjor vart det målt til 1,4 barn per kvinne, noko som er ein marginal nedgang på 1,41 frå året før.

Den marginale nedgangen kjem av talet på ukrainske kvinner som har flykta til Noreg dei siste åra, og desse kvinnene har fått mykje færre barn enn snittet.

Fruktbarheita på 1,4 barn per kvinne er samtidig det lågaste som er registrert hos SSB.

– Faresignal for Noreg

Utviklinga bekymrar barne- og familieminister Kjersti Toppe (Sp), som ønskjer å snu trenden.

– Som barne- og familieminister ønskjer eg å leggje til rette for at folk skal kunne få fleire barn. Noreg har nokre av dei beste offentlege ordningane i verda for familiar, og regjeringa har gjort ordningane betre, seier Toppe.

Høgre-leiar Erna Solberg meiner trenden er eit faresignal for Noreg.

– Vi kjem til å mangle folk framover, viss ikkje denne utviklinga snur. Eg har stor forståing for at alle gjer sine eigne val, og at det akkurat no er ein tøff økonomisk situasjon for mange i etableringsfasen med høge renter og auka prisar, seier Solberg.

Nordlendingar mest fruktbare

Fruktbarheita var i fjor uendra eller nedgåande i dei fleste fylka, med unntak av Nordland, Troms og Finnmark.

Den auka mest i Nordland, der talet på fødslar auka med rundt 7 prosent. Fruktbarheitstalet auka frå 1,43 til 1,51, altså talet på barn per kvinne.

Fruktbarheitstalet har dei siste åra vore lågast i Oslo, der det i fjor vart fødd 1,25 barn per kvinne. Det er uendra frå året før. Talet har dei siste åra vore høgast i Rogaland, der talet er 1,57.

Stadig eldre førstegongsforeldre

Norske kvinner ventar dessutan stadig lenger med å få sitt første barn, viser tala. Dei siste 15 åra har snittalderen for førstegongsfødande auka med over to år.

I fjor auka snittalderen for førstegongsfødande med 0,1 prosentpoeng til 30,3 år. Samtidig er snittalderen 32,3 år for menn som blir pappa for første gong.

Samtidig er det stadig fleire barnlause. I 2015 var det 13,4 prosent av kvinner som fylte 45 år, som ikkje hadde barn. Dette talet var i fjor på 14,7 prosent.

Utviklinga har vore tilsvarande for menn. I 2015 var 22 prosent av menn over 50 år barnlause, medan dette talet i fjor var 23,3 prosent.