FHI: Under 2 prosent covid-smitta vart registrerte med seinfølgjer

Tala er henta frå den første systematiske oversikta i Norden basert på berre registerstudiar om seinfølgjer etter covid-19, også kjende som «long covid» eller post covid-19 condition (PCC). 22 nordiske studiar gir ei oversikt over helsetenestebruk, sjukefråvær og nyoppstått sjukdom knytt til covid-19-sjukdom.

– Me ser at perioden etter covid-19-infeksjonen er prega av auka vanhelse og redusert arbeidsevne hos ein del av befolkninga, seier lege Jan Himmels ved FHI om rapporten, som er publisert i tidsskriftet Nature Communications.

Dei fleste med registrert PCC var tilbake i jobb innan tre månader. Opptil 2 prosent var framleis sjukmelde etter seks månader.

– Sjølv med ulik registreringspraksis mellom landa støtter dataa at PCC truleg rammar færre enn det ein tidlegare har gått ut frå, i alle fall når det gjeld sjukefråvær og bruk av helsetenester, seier Himmels i ein artikkel hos FHI.

Reagerer på samanlikning

Himmels påpeikar at den nye oversikta finn ein PCC-førekomst på under 2 prosent, mot tidlegare anslag på opptil 20 prosent.

– Tidlegare studiar har ofte brukt sjølvrapporterte data, som kan vere prega av skeivskapar, skriv han og oppfører at registerdata «gir eit meir objektivt bilete».

Lege og forskar i Koronastudien, Arne Søraas, seier dette blir å samanlikne tal som representerer ulike faktorar.

– Sjølvrapporterte data viser korleis pasientane faktisk har det, medan registerdata viser kor mange som endar med sjukmelding eller ein legediagnose på grunn av symptoma sine. Me ser altså eit bilete der pasientar rapporterer dårlegare helse, medan fleirtalet likevel klarer å gå på jobb. Det er derfor ikkje noko motsetning mellom 2 prosent sjukmelde og at 20 prosent rapporterer dårlegare helse, seier Søraas.

Kostar samfunnet milliardar

Søraas er usamd med FHI i at PCC rammar færre enn det ein tidlegare har gått ut frå.

– Det er ikkje noko i denne studien eller i annan ny litteratur som tyder på at covid og long-covid er mindre alvorleg enn det ein tidlegare har gått ut frå – snarare tvert imot, seier han.

I den nordiske oppsummeringa reknar ein med at 90 prosent av befolkninga i Norden har hatt covid. Det blir påpeika at om 2 prosent av desse fekk PCC, vil det bety at nærare 500.000 personar enno er ramma av seinfølgjer, seks månader etter koronasjukdommen.

– Dette resultatet tyder på at den store spreiinga av covid kan forklare heile eller delar av auken i sjukefråvær som me har sett sidan 2021. Det er eit viktig funn og viser at long-covid no kostar samfunnet milliardar, seier Søraas.

Tidlege variantar og låg vaksinegrad

Datagrunnlaget i dei nordiske registerstudiane omfattar meir enn 5 millionar registrerte covid-pasientar som vart smitta primært i 2020 og 2021. Derfor vil dei som er registrerte med PCC, ha hatt tidlege virusvariantar, samtidig som det har vore låg vaksinasjonsgrad. Dette er faktorar som aukar risiko for alvorleg sjukdom, som vidare gir auka risiko for seinfølgjer. Den nordiske oversikta viser dessutan ein forhøgd risiko for langvarige plager ved høg alder og for kvinner.

FHI seier dei vanlegast rapporterte symptoma 6–12 månader etter gjennomgått covid-19 er: utmatting/trøyttleik, nedsett evne til å tenkje og konsentrere seg (såkalla «hjernetåke»), nedsett minne, endra smaks- og/eller luktesans, tung pust og hoste. Det blir også rapportert om muskelsmerter, hovudverk, svimmelheit, angst og depresjon og mage- og tarmplager.