Bli abonnent
Logg inn

nyhende

Her er dei nye kostråda:

Maten vi et, har stor påverknad på helsa vår. No har Helsedirektoratet lansert nye kostråd for god helse og gode liv.
Maten vi et, har stor påverknad på helsa vår. No har Helsedirektoratet lansert nye kostråd for god helse og gode liv.

Dette bør vi ete – og drikke

Dei nye norske kostråda er utvida frå seks til sju enkle råd. Dei inkluderer ikkje eit eige råd om alkoholinntak, men eit eige råd om å velje vatn som drikke.

Publisert Sist oppdatert

Fakta om dei nye kostråda

Dei endelege nye nasjonale kostråda vart presenterte torsdag 15. august under Arendalsveka.

  1. Ha eit variert kosthald, vel mest mat frå planteriket og et med glede.
  2. Frukt, bær eller grønsaker bør vere ein del av alle måltid.
  3. La grovt brødellerandre fullkornsprodukt vere ein del av fleiremåltid kvar dag.
  4. Fisk og sjømat, bønner og linser og reint kjøtt er gode kjelder til protein. Varier blant desse. Vel lite kjøtt og minst mogleg foredla kjøtt.
  5. Ha eit dagleg inntak av mjølk og meieriprodukt.
  6. Godteri, snacks og søte bakarvarer bør avgrensast.
  7. Drikk vatn. Drikke med sukker, som brus, energidrikk, saft og iste, bør avgrensast. Inntaket av alkohol bør vere så lågt som mogleg.

Dette er Helsedirektoratet sine tilrådingar for kvar av matvaregruppene:

  • Belgfrukter: Vel gjerne belgfrukter til middag éin gong i veka og som tilbehøyr eller pålegg
  • Egg: Egg kan inngå i eit sunt og variert kosthald
  • Fisk: Den tilrådde mengda fisk er 300–450 gram kvar veke. Minst 200 gram bør vere feit fisk
  • Frukt, bær og grønsaker: 500–800 gram dagleg. Halvparten kan vere grønsaker.
  • Fullkorn: Minst 90 gram dagleg
  • Godteri, snacks og søte bakarvarer: Avgrens
  • Kvitt kjøtt: Vel gjerne kvitt kjøtt framfor raudt kjøtt. Et minst mogleg foredla kjøtt
  • Jus: Inntil 1 dl jus kan reknast som ein porsjon frukt eller grønt
  • Koffein: Éin til fire koppar kaffi per dag kan inngå for vaksne
  • Mjølk og meieriprodukt: 3 porsjonar dagleg, tilsvarande 5 dl mjølk eller meieriprodukt
  • Nøtter og frø: 20–30 gram usalta nøtter dagleg
  • Planteoljer: Bruk planteoljer i matlaginga
  • Potet: Potet høyrer med i eit sunt og variert kosthald
  • Raudt kjøtt: Inntil 350 gram i veka. Et minst mogleg foredla kjøtt
  • Vatn: Drikk vatn
  • Alkohol: Drikk minst mogleg alkohol av omsyn til helsa

Kostråda skal bidra til å fremje folkehelsa og førebyggje utvikling av kroniske sjukdommar.

Eit usunt kosthald er blant dei viktigaste risikofaktorane for sjukdom og for tidleg død.

Kjelde: Helsedirektoratet

Helserådet kom i vår med seks råd i forslaga til «Kostråd for god helse og gode liv». No har dei teke til etterretning alle innspela om å ha eit eige råd om drikke og gjer det enkelt: «Drikk vann!».

Alkohol er først nemnd i retningslinjene med utdjupingar og faglege grunngivingar. I mengdetilrådinga står det «Drikk minst mulig alkohol for helsens skyld».

Elles er formuleringa av forslaga til kostråd noko justert etter høyringa. Mellom anna er råda omskrivne til å vere matvarebaserte og ikkje basert på næringsmiddel.

–Vi har hatt kostråda på grundig høyring og gjort stort innsiktsarbeid for å sikre at råda er tydelege og forståelege. Vi håpar dei nye råda er enklare å forstå og meir motiverande enn dei gamle var, seier Linda Granlund, divisjonsdirektør i Helsedirektoratet, som la fram råda under Arendalsveka.

Et mest frå planteriket

Det første rådet er dette: Ha eit variert kosthald, vel mest mat frå planteriket,og et med glede.

I råd nummer to blir det understreka at frukt, bær eller grønsaker bør vere ein del av alle måltid. Det blir vidare rådd til å ete grovt brødellerandre fullkornsprodukt til fleiremåltid kvar dag.

I det fjerde rådet blir proteinkjeldene tekne opp, eitt av punkta som har vore mykje diskutert.

Folk blir oppmoda til å oftare velje fisk og sjømat, bønner og linser enn raudt kjøtt og å ete minst mogleg foredla kjøtt. Den omdiskuterte mengdetilrådinga på maksimalt 350 gram kjøtt per veke, står fast.

– Mengda gjeld eteklare produkt. Dette svarer til inntil to middagar i veka og noko pålegg, heiter det i utdjupinga.

Avgrens snop og kaker

Formålet er å gjere råda enkle å forstå, enkle å hugse og lettare å følgje.

Råd nummer seks var i utgangspunktet «Mat og drikke med mye salt, sukkerellermettet fett bør begrenses». Her har Helsedirektoratet høyrt på innspela, og rådet lyder no «Godteri, snacks og søte bakervarer bør begrenses».

I utdjupinga av rådet blir det påpeika at «i et variert og sunt kosthold er det rom for disse matvarene av og til og i små mengder.»

– Ved å ete variert og få i seg matvarer som frukt og grønsaker, grove kornprodukt, meieriprodukt og fisk til kvardags, er mykje gjort. Då er det også plass til nokre utskeiingar innimellom, seier Granlund.

Mange innspel

Alkohol og råd om alkoholinntak var mykje diskutert etter lanseringa av dei nordiske kostråda (NNR2023) i fjor. Dei nordiske tilrådingane inkluderte alkohol. Kortforma av dei endelege norske kostråda gjer det ikkje.

Då forslaga til kostråd var på høyring i vår, etterlyste kommunar, forskingsmiljø og helsestyresmakter råd om alkohol.

– Råd om alkohol kan inkluderast i det siste rådet, til dømes på denne måten: Hovudrådet: «Mat og drikke med mye salt, sukker, mettet fett eller alkohol bør begrenses», foreslo Folkehelseinstituttet.

– Veldig lite konkret

– Vi er skuffa over korleis alkohol blir omtalt. Rådet om alkoholbruk er veldig lite konkret, og alkohol blir vigd lite plass. Her har styresmaktene gått glipp av eit unikt høve til å løfte kunnskapen i befolkninga om korleis alkohol faktisk påverkar helsa vår. Helsedirektoratet har uttalt at dei jobbar med eigne alkoholråd, og dei kan ikkje komme fort nok, seier Ragnhild Kaski, generalsekretær i alkovitorganisasjonen Av-og-til.
nyhende
Powered by Labrador CMS