nyhende
Den nye kommunalministeren ser fleire utfordringar for distrikta
Erling Sande (Sp) er ny kommunal- og distriktsminister, halvvegs inn i regjeringsperioden til Arbeidarpartiet og Senterpartiet. Busetting av flyktningar, fallande folketal og manglande rekruttering til arbeidsplassar i distrikta, er nokre av utfordringane han og Distrikts-Noreg har framføre seg.
– Kommune-Noreg er ei fantastisk maskin. Ho går døgnet rundt, med mykje folk i arbeid i viktige samfunnsposisjonar. Den viktigaste rolla mi som kommunalminister er å leggje til rette for dette maskineriet, seier kommunal- og distriktsminister Erling Sande (Sp) til Nynorsk pressekontor.
16. oktober blei han ny statsråd i Støre-regjeringa. Senter-politikaren frå Sogn og Fjordane seier hjartesaka er å skape utvikling i heile landet, men han ser fleire utfordringar framføre seg for å leggje til rette for maskineriet han kallar Kommune-Noreg.
Samanslåing og oppløysing
Sigbjørn Gjelsvik (12. april 2022 til 16. oktober 2023) og Bjørn Arild Gram (14. oktober 2021 til 12. april 2022) var kommunal- og distriktsminister før Sande. Deira tid som minister var prega av oppløysing av kommunar og fylke.
Frå 2017 til 2020 gjekk Noreg frå 428 kommunar til 356. På same tid blei 19 fylke til 11.
Då Arbeidarpartiet og Senterpartiet danna regjering i 2021, var eitt av måla å gi så mange samanslåtte fylke og kommunar som mogleg høve til å bli i det nye fylket eller kommunen, eller løyse seg opp, alt etter kva dei sjølve ønskte.
Frå nyttår går Noreg opp til 15 fylke. Berre éin kommune har vald å løyse seg ut frå kommunereforma. Haram kommune blir sjølvstendig kommune igjen etter nyttår, etter å ha blitt slått saman med Ålesund. Det er òg framleis usikkert om Søgne og Songdalen blir løyst ut frå Kristiansand.
Nye utfordringar for distrikta
Kommunereform, samanslåing og oppløysing var blant dei mest aktuelle utfordringane til Gram og Gjelsvik. Sande har som kommunalminister òg ansvar for å hjelpe kommunar med å skaffe bustadar til busetjing av flyktningar frå krigen i Ukraina.
Likevel trur han dei store utfordringane han må jobbe med som kommunal- og distriktsminister, blir å leggje til rette for dei forskjellige behova til kommunane, og å sørgje for å rekruttere fleire til dei ledige arbeidsplassane i norske distrikt.
Medan nokre kommunar slit med fallande folketal, få arbeidsplassar og lite aktivitet i utbygging, har andre veksesmerter i form av stort press på strandsone og store hytteutbyggingar som møter motstand frå naturverngrupper og eiga befolkning.
Forskjellige behov
Sande seier dette er kjernen til utfordringa i distriktspolitikken. Hans oppgåve er å skape eit regelverk som legg til rette for kommunane sine enkelte behov.
– Nokre stadar har auke i folketalet, i andre søkk det. Vi må prøve ut nye grep for å sjå om vi kan få snudd trenden i dei kommunane folketalet går tilbake i. Vi må òg leite etter forenklingar i dialogen mellom kommunane og statsforvaltarane. Kommunane melder om mange innspel og pålegg som ikkje relevante for dei. Om vi forenklar prosessen mellom kommunar og statleg forvalting, frigjer vi ressursar vi kan bruke på andre utviklingstiltak.
Trass i at fleire distrikt i Noreg har fallande folketal, er ikkje arbeidsløysa ei utfordring. Tvert i mot, eit problem i fleire distrikt i dag er å få tak i nok folk. Fleire arbeidsplassar over heile landet står ledige.
– Det er ei stor utfordring. Vi har rett og slett for få hender, og det er spesielt kommunane som får merke det. At vi har for få arbeidsfolk til å løyse oppgåvene våre er òg ein bakanforliggjande grunn til at vi har opplever pris- og rentevekst den siste tida. Vi gjer grep for å få opp fødselstala – mellom anna ved å redusere barnehageprisen. Vi jobbar òg med å få fleire som står utanfor arbeidslivet, inn, og ønskjer at folk kan vere lengre i arbeid, om dei vel det.
Bu der dei vil
I fleire tiår har folketalet gått ned i fleire distrikt, medan det har auka i norske byar. Sande og Senterpartiet ønskjer å leggje til rette for at så mange som mogleg skal kunne bu i distriktet. På same måte som ingen skal bli tvinga til å bu i distriktet, skal heller ingen føle seg tvungne til å flytte til byen.
– Det er ikkje poeng i å tvinge folk til å bu plassar dei ikkje vil bu, men det er eit grunnleggjande mål at folk skal få bu der dei vil. Skal vi få det til, må der vere samfunnstenester på plass. Det gjeld både å leggje til rette for at dei som vil flytte frå by til distrikt skal kunne gjere det, og at dei som bur i distriktet ikkje må flytte vekk for å ta utdanning eller finne seg jobb.
