Bli abonnent
Logg inn

nyhende

Sandfirfisle Lacerta agilis blei vurdert som ein dørstokkart i Framandartslista 2018. No har arten spreidd seg over eit større område i Fredrikstad og Sarpsborg og er rekna som reproduserande. Talet på individ er estimert til om lag 200 dyr, og arten er vurdert til potensielt høg risiko PH.
Sandfirfisle Lacerta agilis blei vurdert som ein dørstokkart i Framandartslista 2018. No har arten spreidd seg over eit større område i Fredrikstad og Sarpsborg og er rekna som reproduserande. Talet på individ er estimert til om lag 200 dyr, og arten er vurdert til potensielt høg risiko PH.
Mange framande artar spreier seg til naturen fordi hageavfall blir kasta utanfor hagegjerdet. I risikovurderingane er dumping av hageavfall rapportert som årsaka til at 403 framande plantar har spreidd seg til naturen.
Mange framande artar spreier seg til naturen fordi hageavfall blir kasta utanfor hagegjerdet. I risikovurderingane er dumping av hageavfall rapportert som årsaka til at 403 framande plantar har spreidd seg til naturen.
Husspissmus (Crocidura russula) vart funne i 2012, og seinare dukka ho opp fleire stader på Jæren. No er ho vurdert til å utgjere ein høg risiko for norsk natur.
Husspissmus (Crocidura russula) vart funne i 2012, og seinare dukka ho opp fleire stader på Jæren. No er ho vurdert til å utgjere ein høg risiko for norsk natur.
I 2020 blei det funne forvilla hageblåbær (Vaccinium corymbosum) nær busetnad i Buskerud. Arten er no rekna som reproduserande utandørs, men er vurdert til å ha låg risiko for den norske naturen.
I 2020 blei det funne forvilla hageblåbær (Vaccinium corymbosum) nær busetnad i Buskerud. Arten er no rekna som reproduserande utandørs, men er vurdert til å ha låg risiko for den norske naturen.
Hybridbarlind er ei kryssing av norsk barlind og japansk barlind og er no i spreiing i norsk natur. Han er vurdert til å ha svært høg risiko for det norske naturmangfaldet.
Hybridbarlind er ei kryssing av norsk barlind og japansk barlind og er no i spreiing i norsk natur. Han er vurdert til å ha svært høg risiko for det norske naturmangfaldet.
Honningknoppurt (Cyanus montanus) har forvilla seg frå hagar med frøspreiing, men òg ved at hageavfall har vorte kasta utanfor hagegjerdet. Den har spreidd seg raskt og er vurdert til å utgjere svært høg risiko.
Honningknoppurt (Cyanus montanus) har forvilla seg frå hagar med frøspreiing, men òg ved at hageavfall har vorte kasta utanfor hagegjerdet. Den har spreidd seg raskt og er vurdert til å utgjere svært høg risiko.
Klamremanet (Gonionemus vertens) har hatt stor auke i førekomst dei siste åra og er vurdert til å ha høg risiko.
Klamremanet (Gonionemus vertens) har hatt stor auke i førekomst dei siste åra og er vurdert til å ha høg risiko.
Krepsdyret Neocaridina davidi er ikkje funne i naturen enno, men forskarane ventar at det vil skje. Arten er svært vanleg i akvarium, og kan spreie seg ved at akvarium blir tømt i naturen. Arten er berar av ein sopp som fører til krepsepest og har 100 prosent døying hos smitta edelkreps. Er vurdert til å utgjere ein svært høg risiko.
Krepsdyret Neocaridina davidi er ikkje funne i naturen enno, men forskarane ventar at det vil skje. Arten er svært vanleg i akvarium, og kan spreie seg ved at akvarium blir tømt i naturen. Arten er berar av ein sopp som fører til krepsepest og har 100 prosent døying hos smitta edelkreps. Er vurdert til å utgjere ein svært høg risiko.
Prydbringebær (Rubus spectabilis) er også vurdert til å utgjere ein svært høg risiko.
Prydbringebær (Rubus spectabilis) er også vurdert til å utgjere ein svært høg risiko.
Boakjølsnegl (Limax maximus) blei første gong rapportert i Noreg i 1870. No er arten vanleg i naturen i låglandet og langs kysten, fordi han i hovudsak spreier seg gjennom hageavfall og jord. Arten er vurdert til å utgjere svært høg risiko for den norske naturen.
Boakjølsnegl (Limax maximus) blei første gong rapportert i Noreg i 1870. No er arten vanleg i naturen i låglandet og langs kysten, fordi han i hovudsak spreier seg gjennom hageavfall og jord. Arten er vurdert til å utgjere svært høg risiko for den norske naturen.
Parkslirekne er ei fleirårig urt med kraftige røter og jordstenglar. Ho vert 1–3 meter høg og er vurdert til å utgjere svært høg risiko, fortel direktør for Artsdatabanken, Bjarte Rambjør Heide.
Parkslirekne er ei fleirårig urt med kraftige røter og jordstenglar. Ho vert 1–3 meter høg og er vurdert til å utgjere svært høg risiko, fortel direktør for Artsdatabanken, Bjarte Rambjør Heide.
Hagelupin vart først innført som prydplante og seinare for å stabilisere jordmassar langsmed vegar og jernbanar. Arten spreier seg med både frø og jordstenglar og er vurdert til å utgjere svært høg risiko.
Hagelupin vart først innført som prydplante og seinare for å stabilisere jordmassar langsmed vegar og jernbanar. Arten spreier seg med både frø og jordstenglar og er vurdert til å utgjere svært høg risiko.
I den nye Framandartslista er det gjort risikovurderingar av 2342 framande artar og korleis dei kan påverke naturmangfaldet vårt. Heile 40 prosent av artane som vart risikovurderte i 2018 har i år hamna i ein meir alvorleg kategori enn sist.
I den nye Framandartslista er det gjort risikovurderingar av 2342 framande artar og korleis dei kan påverke naturmangfaldet vårt. Heile 40 prosent av artane som vart risikovurderte i 2018 har i år hamna i ein meir alvorleg kategori enn sist.
I den nye Framandartslista er det gjort risikovurderingar av 2.342 framande artar og korleis dei kan påverke naturmangfaldet vårt. Heile 40 prosent av artane som vart risikovurdert i 2018 har i år hamna i ein meir alvorleg kategori enn sist.
I den nye Framandartslista er det gjort risikovurderingar av 2.342 framande artar og korleis dei kan påverke naturmangfaldet vårt. Heile 40 prosent av artane som vart risikovurdert i 2018 har i år hamna i ein meir alvorleg kategori enn sist.

800 nye og framande farar

Lista over framande artar i norsk natur var lang frå før, og inneheldt både pukkellaks og hamnespy. Men no er heller ikkje hageblåbær, husspissmus og prydbringebær velkomne.

Heidi Molstad Andresen, NPK Heidi Molstad Andresen, NPK
Publisert Sist oppdatert

– Ein framandart er planter eller dyr som er spreidd av menneske utanfor sitt naturlege utbreiingsområde. Det betyr at artar som spreier seg til Noreg på eiga hand, ikkje er rekna som framandartar. Framande artar er anten bevisst importerte til Noreg, eller har kome hit som blindpassasjer, til dømes på båtskrog eller i ballastvatn, sa Olga Hilmo, då den nye Framandartlista vart presentert av Artsdatabanken tidlegare denne månaden.

Olga Hilmo er seniorrådgjevar i Artsdatabanken og har vore prosjektleiar for den nye Framandartlista.

Hilmo har vore prosjektleiar for den nye og reviderte lista, der eit femtitals fagfolk har gjort risikovurderingar av 2342 framande artar og vist korleis dei kan påverke naturmangfaldet vårt. Ho understrekar at lista er ei verdinøytral kunnskapssamanstilling om framande artar med vekt på kva slags risiko dei medfører for naturen vår. Heile 40 prosent av artane som vart vurdert i 2018 har i år hamna i ein meir alvorleg kategori enn sist. Samla finst det fem kategoriar; svært høg risiko; høg risiko; potensielt høg risiko; låg risiko eller ingen kjent risiko.

231 av artane er no vurderte til å utgjere svært høg risiko for norsk natur, fordi dei skårar høgt på både invasjonspotensial og økologisk effekt. I tillegg har vi 210 artar i kategorien høg risiko. Av 206 planteartar som er vurderte å utgjere høg risiko eller svært høg risiko, er rundt 85 prosent hageplantar. Her snakkar me alt frå rynkerose og blankmispel til hageblåbær, parkslirekne og honningknoppurt.

Eit viktig verktøy

Framandartslista er ikkje berre ei nei-liste eller ein skammekrok, men eit verktøy som gjer at dei som brukar framandartar kan orientere seg og ta informerte val, seier Bjarte Rambjør Heide, som er direktør for Artsdatabanken.

Direktør for Artsdatabanken, Bjarte Rambjør Heide, sa at kunnskapen om dei framande artane er viktig både for å kunne utnytte dei positive eigenskapane til dei framande artane, og ikkje minst for å minimere skadane dei kan påføre naturen.

Lista er slik sett ikkje berre ei nei-liste eller ein skammekrok, men eit verktøy som gjer at dei som brukar framandartar kan orientere seg og ta informerte val, slik som til dømes arkitektar som nyttar planter på fasadar til offentlege bygg. Rambjør Heide understreka likevel at framandartar globalt er rekna som ein av dei fem største trugslane mot naturmangfaldet av FNs naturpanel.

Han trekte også fram at talet på såkalla dørstokkartar er betydeleg høgare no enn i 2018. Årets liste inneheldt 800 fleire dørstokkartar enn sist gong:

– Dørstokkartane er artar som ikkje reproduserer sjølvstendig i Noreg enno, men som vi er budde på at vil gjere det innan femti år. I år er 1134 dørstokkartar risikovurderte. Det er nesten ei tredobling frå den førre lista. Med eit varmare klima er det venta at stadig fleire av dørstokkartane vil verte i stand til å reprodusere utandørs og på sikt etablere seg i Noreg, sa Rambjør Heide.

Musling og mus

Ifølgje Olga Hilmo er 598 av dørstokkartane framleis i utlandet, medan 488 av dei alt er i Noreg; anten innandørs, eller utandørs både i og utanfor vill natur. Ingen av dei reproduserer altså sjølvstendig utandørs enno. 42 av artane som vart rekna som dørstokkartar i 2018, er no på god veg til å bli etablert og sjølvstendig reproduserande i naturen.

Den mest kjende av dei er kanskje japansk sjøpung, også kalla hamnespy, som dei siste åra har fått mykje merksemd i media. Andre eksempel er algen djevletunge og muslingen Rangia cuneata.

I tillegg inneheld den nye framandartslista fleire av det som tidlegare vart kalla tradisjonelle produksjonsartar, slik som graslauk, prydbringebær og hageeple. Det er også funne nye framande artar sidan sist som allereie er etablert i naturen, deriblant husspissmusa (Crocidura russula) som vart oppdaga på Jæren for nokre år sidan.

Fakta må ha makta

Då klima- og miljøminister Espen Barth Eide fekk overrekt den nye Framandartslista, sa han at han håpte lista vil skape større medvit blant dei som ikkje jobbar med framande artar til dagleg.

– Den einaste motkrafta solid, dokumenterbar og vitskapleg kunnskap, sa Espen Barth Eide då han fekk overrekt den nye Framandartslista.

Han roste også metodikken til Artsdatabanken for risikovurdering av framande artar, som det no er vist internasjonal interesse for. Barth Eide minna også om at det å avgrense naturtap og ta vare på naturen krev ein kollektiv innsats. Samstundes kan vi ikkje nøye oss med å løyse eitt problem om gongen, men må sjå på dei andre måla samstundes, sa klima- og miljøministeren, og nytta det å kome pukkellaksen til livs som døme:

– Det har ikkje vore mangel på dei som meiner dei er ekspertar på pukkellaksbekjemping. Då er den einaste motkrafta solid, dokumenterbar og vitskapleg kunnskap på kva for samanhengar som finst og å teste om metodane ein brukar har tilsikta konsekvens, sa Barth Eide.

– Etter at me starta krigen mot pukkellaksen, har vi lukkast med å ta ut 226.000 pukkellaks. Det viser at det går å ha to tankar i hovudet samstundes; å ta vare på den atlantiske villaksen, og å fjerne den framande pukkellaksen.
nyhende bildeseriar
Powered by Labrador CMS