Minnesteinen i Sveio

Faktaboks

John Drange
lettmatros, Sveio
Fødd 22. oktober 1919 i Sveio, son av A. Drange, f. 1875, og Gurina f. Bjelland, f. 1880. Var dels gardsarbeidar, dels sjømann. Omkom 5. juli 1940 då «Anna Sofie» blei bomba på Sagvåg hamn under krigsoperasjonane.

Arne Berntin Lie
kokk, Sveio
Fødd 18. januar 1923 i Sveio, son av Nils S. Lie, f. 1897, og Amanda f. Nilsen, f. 1900, begge i Sveio. Var kokk på d/s Erling Lindøe, og omkom 11. august 1944 då skipet blei minesprengt utanfor Varberg i Sverige, fem nautiske mil vest av Nidingen.

Johan Emil Janson Lie
fyrbøtar, Sveio
Fødd 30. juli 1912 i Sveio, son av Jan Endresen Lie, f. 1882, og Jette f. Larsdatter, f. 1886, begge i Sveio. Drog til sjøs i 1939 med d/s Carrier. Segla seinare i alliert fart, og var sist på d/s Brisk. Vart sjuk og døydde ombord, 21. juni 1942.

Johan Kristian Rossehaug (Røssehaug) fyrbøtar, Sveio
Fødd 13. april 1918 i Sveio, son av Ola Andreas Rossehaug, f. 1888, og Amanda Kristine f. Bråtveit, f. 1894, begge i Sveio. Drog til sjøs 1937 og segla for det meste i austlege farvatn. Var fyrbøtar på d/s Belize, som gjekk frå New York 4. desember 1941 og forsvann sporlaust på veg til St. John, Canada.

Hans Tveitastøl
fyrbøtar, Sveio
Fødd 18. august 1913 i Sveio, son av Lars E. Tveitastøl, Sveio, og Johanne f. Jokkumsen, f. 1878 Sveio. Var på d/s Sydfold, og omkom 22. januar 1940 då skipet sank etter ein eksplosjon, på reise frå Kristiansand til Newcastle o/T. Fartøyet vart antakeleg torpedert.

John Mandius Tveita
donkeymann, Valestrand
Fødd 21. september 1903 i Sveio, son av Johannes Knutsen Tveito, f. 1866, og Berta Johanne f. Kløve, f. 1879. Gift i 1935 i Sveio med Thea Marie Eriksen Økland, f. 1907 i Valestrand. To barn. Var på d/s Varild, og omkom då skipet forsvann etter at det var gått frå Horten 22. januar 1940, på veg til Sunderland.

Ludvig Slettene (Simonsen) motormann, Sveio
Fødd 17. februar 1908 i Solund, s. av Ludvig Simonsen, f. 1868, og Kristine f. Vilhelmsen, f. 1867, begge i Solund. Var i utenriksfart da krigen brøt ut i Noreg, og segla sidan i alliert teneste. Omkom 18. april 1945 då m/s Karmt vart seinka ved Dover.

Johannes Ervesvåg
sjømann, Sveio
Fødd 27. januar 1921 i Vikebygd, son av Johanna Ervesvåg f. Emberland (f. 1882) i Vikebygd. Var matros på amerikanske s/s Ceiba, og omkom då båten krigsforliste 16. mars 1942.

Torger Martin Våga
(Larsen) skyttar, Sveio
Fødd 7. januar 1917 i Skåre, son av bonde Svend Ulrik Larsen og hustru Jenny Amanda Torgersdatter. Var på m/t Alcides, og omkom 23. juli 1943 då skipet vart torpedert av ein japansk u-båt, på reise frå Abadan til Fremantle.

Norner B. Tjernagel
(Theodorsen) matros,Sveio
Fødd 2. februar 1899 i Sveio, son av Syvert Theodor Reiersen, f. 1862, og Nilla Berentine f. Nilsen, f. 1867, begge i Sveio. Utlært bøkkar. Tok hyre som matros på ein kvalbåt som høyrde til fl/k Suderøy. Var seinare på d/s Christian Michelsen, og omkom då skipet sank i Middelhavet 26. september 1943 etter ein eksplosjon, på reise frå New York til Bizerta.

Nils Johan Studsvik
skipsførar, Sveio
Fødd 27. oktober 1889 i Tysnes, son av Amund Studsvik, f. I Kvam, Hordaland, og Magnhild f. Jensen, f. 1847 i Kvinnherad. Gift 1919 med Henriette, f. 1892 i Fusa. Fire barn. Var førar på d/s Kongshaug, som gjekk i alliert fart. Vart sjuk og lagt inn på norsk hospital i London. Døydde der 19. mars 1943. Gravlagt i London. Omtalt i «Norges skibsførere 1933-35».

Martin Jørpeland
matros, Sveio
Fødd 4. november 1906 i Strand i Ryfylke, son av Iver Rasmusson Jørpeland, f. 1867, og Maren Olava Svensdatter, f. 1874 i Forsand, Høgsfjord. Gift 1933 med Gudrun Kristiansen, f. 1906 i Sveio. To barn. Segla under krigen i alliert fart som matros på d/s Eikhaug, omkom 7. september 1941 då skipet sank i munninga av Themsen etter ein eksplosjon, på veg frå Southend til Grangemouth.

---

Det kunne gå lang tid før familien fekk stadfesta kva som skjedde med sønene sine. Haugesunds Avis, 14.01.46

Haugesunds Avis, 29.09.46

Haugesunds Avis 02.08.46

---

Kjelder:

Nett

• Wikipedia
• snl.no
• minnehallen.no
• www.uboat.net
• skipshistorie.net
• wrecksite.eu
• hist.uib.no/digitalskolen
• www.skipshistorie.net
• regjeringa.no  – tale av tidligare forsvarsminister Anne-Grete Strøm-Erichsen i møte med krigsseglarar og pårørande, Risør 3. august 2013, tale i Fredsparken
• bokselskap.no

Bøker

• Våre falne, bind 1-4
• Sveio i krig
• Handelsflåten i krig 1939-1945: Hjemmeflåten, mellom venn og fiende
• Brennpunkt «Westküste»
• Valestrand under okkupasjonen: 1940-45
• Sjøfolk i krig – haugalendinger ser tilbake – 50 år etter

Reist av Bygdefolket i Sveio, 28. juli 1946.Innskrift:For Noreg 1940-45

Det var i møte 1. september 1945 at Sveio redningslag gjorde opptak til at det vart valt ei nemnd frå skulekrinsane Bua, Rød, Lid, Eilerås, Vikse, Vandaskog og Sveio som skulle arbeida for å reisa ei minnestøtte over dei falne under krigen 1940-45 frå Sveio. Avdukinga av minnesteinen var 28. juli 1946. Steinen vart då gjeven til ordføraren, «som lova at den skulle vernast om og minna folket om desse menn som hadde gjeve livet sitt for fridomen.»

Kjelder: Arkivkatalog for Sveio kommune 1851-1963, digitaltmuseum.no

Avdukinga av minnesteinen i Sveio vart ei gripande høgtid

Omlag 1500 menneskje samla ved kyrkja.

«Det såg ut til å verta dårleg ver sundag morgon då minnesteinen over falne sjøfolk frå Sveio skulle avdukas, men då det leid ut mot den tida då folk byrja å samla seg ved kyrkja braut sola igjenom, og seinare var det strålande ver heile dagen.

Høgtida tok til med gudsteneste der res. Kap. Hovda som tidlegare har vore sokneprest i Sveio, forretta. Der var komne folk frå dei ymse bygder i nærleiken og saman med bygdefolket fyllte dei den store kyrkja til siste plass. Presis klokka 11 kom ei tropp marinesoldatar inn og tok plass oppe i koret. Desse soldatane var komne frå Bergen og skulle så æresvakt under avdukinga av minnesmerket.

Hovda tala varmt og gripande over skriftorda frå Lukas 19. kap. 37.-40. vers. Gudstenesta vart kringkasta over riksnettet. Det er fyrste gong der har våre kringkasta frå den kyrkja og det var ei sjeldan høgtidsstund. Til slutt tona den herlege songen: Fagert er landet du oss gav, friskt og klingende under den høge kvelven.

Etter gudstenesta samla den store lyden seg utfor kyrkja der minnesmerket var plassera og no stod dekka av norske flagg. Ellers blakkra flagga på halv stong rundt om i heile bygda. Marinesoldatane tok oppstilling rundt minnesmerket, og formannen i festnemnda, Sigurd Tveit helsa folk vel møtt og gav ordet til Olav Tveit som las ein manande og velskriven prolog, og etter andakt av J. Enerstvedt heldt Olav Tveit avdukingstala. Tala var sterk og fengjande og han slutta med orda: «Lat so Gud signe minne om desse menn». Soldatane stod i giv akt og to offiserar som hadde teke plass ved sida av steinen lot duken falla.

Steinen er om lag tre meter høg, og der er hogd inn som motiv, ein sokkel med ein brennande fakkel. Vidare er hogd inn namna på dei tolv sjømenn og under står orda: For Norge – 1940-45. Reist av bygdefolket. Utkastet til steinen er gjort av arkitekt Parr, Haugesund og arbeidet er utført av Olav Aalmo. Det solide fundamentet som steinen er reist på er laga av Johs. Emberland, og Osmund Rossehaug.

Formannen i minnesteinnemnda, handelsmann G. Aase, gav so steinen til ordføraren, lærar Hjellum som takka på kommuna sine vegne og lova at den skulle vernas om og minna folket om desse menn som hadde gjeve livet sitt for fridomen.

Der vart lagd ned fleire kransar, millom anna la marinekaptein Nøkleby ned ein vakker krans frå Sjøforsvarets overkommando Vest. Forretningsførar Henriksen i Haugesundsavdelingen av Norsk Sjømannsforbund la ned ein krans, sett saman av blomar i flaggfargane, og foreningens fane vart senka over steinen. Vidare la lensmann Fjørtoft ned ein krans frå Haugesunds Rederiforening og Hans Haukås frå skipsredar Trygve Eriksen. Denne kransen var tileigna Hans Tveitastøl. Marineprest Guldbransen som var tilstades heldt ein kort tale og Sveio mannskor og Sveio Blanda kor song fleire vakre songar som og gjorde sitt til den høgtidsstemninga som rådde heile tida. Tilslutt takka Sigurd Tveit for frammøte og ein slutta med songen, Gud signe vårt dyre fedreland.

Seinare var der fest for dei falnes etterlatet og andre innbudne i skulehuset. Her var der festtale av lærar Reidar Reidarson og song av songkora. Vidare var der tale for sjømannen av Fjærtoft og for bygda av J. Aase. Ellers var der korte taler av Hovda, Apeland, ordf. Bua o. fl. Ingebrigt Rossehaug takka på vegne av dei falne sine pårørande for den medkjensle som var vist dei. Dr. Kristensen avslutta den heilt igjenom vellukka minnefesten.

I det heile var det ein stor dag for Sveio, og nemnda som har stade i spissen for det store arrangementet kan vera byrge av sitt arbeid.»

Avskrift frå Haugesunds Avis,måndag 29. juli 1946.