Våren er for lengst komen til Valevåg

Årets første leveransar av planter starta alt i førstninga av mars. Nå er både dei tilsette og alle plantene inne i høgsesongen i Valevåg.

– Når veret er så mildt krev kundane nye planter, seier Grethe Lier Alne.

Ho er dagleg leiar i bedrifta og fortel at dei siste åra har sesongen starta tidlegare enn vanleg.

16 ulike drivhus

Det er stor aktivitet mange stader i det store anlegget, som er nærast fulldekka med 16 ulike drivhus og enda fleire karfelt med vårfriske plantar på rekke og rad.

Produksjonen av dei fleste plantene, som nå blir gjort klar for levering og sal, starta i fjor vår. Nokre av dei har overvintra på kjølelager, andre i kalde drivhus og resten har stått ute under dekke.

– Då kuldegradene sette inn, måtte drivhusplantene dekkast til, seier Alne.

Ho seier vidare at Sunnhordland Planteskule produserer eit vidt spekter av planter og har hagesenter og anleggsgartnarar som sine kundar.

– Me sel ikkje lenger direkte til hus- og hageeigarar, slik verksmeda gjorde tidlegare. Men kundane er likevel mange. Hovudtyngda av firma som kjøper frå Sunnhordland Planteskule er frå området mellom Stavanger og Bergen. Men me har og leveransar til store delar av landet elles, til Narvik i  nord og til Lillesand i sør, seier Alne.

Planter for vestlandsvêr

Den tradisjonsrike verksemda i Valevåg konsentrerer seg om planter som toler mykje regn og som eignar seg i vårt vestlandske klima. Alne nemner bjørkebladspirea som døme på veleigna planter. Det er ein lauvfellande, fargerik busk, som også kan nyttast i hekk. Den dekkar fort og er svært hardfør. Om sommaren har den kvite blomster, men på hausten vert den blodraud. Den er mykje brukt i beplanting ved offentlege bygg.

Pieris er ei anna god plante, som er vintergrøn, nokre av dei kjem med kvite eller rosa blomar i klasar og nokre får fargerike blad når nyveksten kjem. Denne planta høver like godt til å stå i krukker på balkongar og gardsplassar som i bed.

Bærbuskar og amerikanske blåbærbuskar går det også mykje av. Det same gjeld mange ulike variantar av rhododendron. I følgje sjefen ved planteskulen leverer dei mange ulike typar av denne populære planta, til saman om lag 20.000 rhododendron vert produsert dette året.

Pottemaskin

I eit av verkstadlokala på anlegget er Janis Petzals i full gong med småplanter av Pieris. Dei vert sett ned i større potter fylte med jord. Dette skjer ved ei maskin, som automatisk fyller jord i potter og samtidig lagar høveleg hol til rotklumpen som føl med den vesle planta.

På ei anna side av  maskina, som er forma som ein karusell, blir det fylt på med ei høvelege mengde gjødsel om plantene skal ha det. Ved neste stasjon får potta eit lag med bark på toppen, før dei ferdige pottene med Pieris blir førte via transportband gjennom luke i veggen og over til eit bord på utsida av verkstadlokalet.

Her står plantene fint oppstilte på store brett som Petzals skal flytta bort ved hjelp av hjullastar påmontert ein brei spesialgaffel. Janis Petzals kom til Norge frå Latvia og har budd her i landet i  20 år. Han har vore fast tilsett hos Sunnhordland Planteskule i desse åra.

Rekruttering

Dagleg leiar Grethe Lier Alne fortel at utanlandsk arbeidskraft er det normale. Men dei faste tilsette er busette i Norge og har budd her i fleire år.

– Det har vist seg svært vanskeleg å rekruttera norsk arbeidskraft, men eg er særs nøgd med dei seks fast tilsette som me har i staben i dag. Dei er erfarne og flinke på sine fagområde, seier Alne.

Dei har arbeidd her i mange år. I tillegg til dei faste tilsette treng Sunnhordland Planteskule også fleire sesongarbeidarar i om lag halve året. Nokre av desse kom til Norge som flyktningar frå Ukraina og har fått jobb i sesongen. Dessutan har planteskulen i år rekruttert sesonghjelparar frå Thailand.

Like ved pottemaskina står Volodymyr Romantsov og klipper til dei småplantene som skal pottast. Han kom til Norge som flyktning frå Ukraina og er busett på Fitjar. Han skal arbeida her som sesonghjelp i år saman med nevøen sin.

Rhododenron i tusental

I eit drivhus fylt med nær 6.000 rhododendron-planter arbeider Aelita Jirgensone. Ho går gjennom kvar plante, fjernar stygge blad og greiner og måler plantene slik at dei vert selde i rett storleik. Dertil blir plantene klargjorde og merka med kundenamn og eventuelle kjedeetikettar.

Aelita Jirgensone har hatt fast jobb hos Sunnhordland Planteskule i om lag 10 år. Ho kjem opphaveleg frå Latvia. Ektemannen er og frå Latvia og har arbeidd på planteskulen i om lag 15 år. Begge er fast tilsette ved planteskulen og busette i Valevåg.

Jirgensone er nestkommanderande i verksemda og jobbar både inne på kontoret og ute i produksjon. Ho har og ansvar for organisering av pakking til kundar og oppfølging av arbeidsgjengen ute.

Laurbærhegg

Alne tek oss med til den øvste delen av anlegget, til eit område kor det framleis er rom for  ekspansjon. Tre relativt nye drivhus er det første som møter oss. I det eine drivhuset er  laurbærhegg komen langt i vekst og når planteskulesjefen omtrent til livet.

– Desse er blitt særs populære. Me produserer om lag 10.000 kvar sesong, men greier ikkje å stetta etterspurnaden. Laurbærhegg er ei vintergrøn plante som fungerer godt som hekk, seier planteskulestyraren.

Ho fortel vidare at livet til laurbærhegg-plantene startar når stiklingar blir klipte frå planteskulen sine eigen hekk av laurbærhegg. Stiklingane blir sette i jorda i august. I slutten av juli året etter er dei leveringsklare.

I nærleiken av dei nyaste drivhusa er Valerijs Jirgensons i gong med demontering av gamle karfelt og klargjer uteområdet for ny innreiing og nye planter. Ein viktig installasjon for pur unge planter, som skal veksa, er vatnings- og gjødslingsanlegget. Dette skal også monterast og prøvekøyrast.

Jirgensons fortel at dei nå har tatt i bruk eit moderne vatningsprogram som gjer at dei kan styra anlegget uansett kor dei er via telefon eller pc.

Skadedyr og sjukdommar

Sjølv om Sunnhordland Planteskule produserer mange planter ved hjelp av stiklingar frå eigne morplanter, blir årleg mange tusen småplanter kjøpt inn frå andre land i Europa.

– Kontrollen med import er blitt mykje strengare i det siste. Kvar gong me tar imot ei last frå utlandet, må me melda til Mattilsynet som så kjem for å ta stikkprøvar, seier Alne.

Ho legg til at samarbeidet med Mattilsynet er godt og at er det viktig å hindra at skadedyr og plantesjukdommar kjem inn i landet.

– Myndigheitene og planteskulebransjen oppmodar dessutan til at planteutsal skal selja mest mogeleg av norskproduserte planter.

Alne peikar på at det dukkar opp stadig nye skadedyr, som me ikkje ønskjer skal koma inn i norske hagar.

30 år i blomster og plantebransjen

Det er nå tredje sesongen for Grethe Lier Alne som dagleg leiar ved Sunnhordland Planteskule. Ho tok over då Frida Helland og  Anders Nyberg ville overlata driftsansvaret for den tradisjonsrike verksemda til andre.

Det var Johannes Helland, far til Frida Helland, som i 1960 starta planteskulen i Valevåg. Verksemda blei seld ut av familien Helland ei tid før Grethe Alne tok over. I dag er det Thomas Lyssand frå Os som eig Sunnhordland Planteskule. Grunnen som planteskulen står på er framleis i familien Helland si eiga.

Grethe Lier Alne er utdanna blomsterdekoratør og har arbeidd med planter og blomster i snart 30 år. Ho starta si yrkeskarriere i sommarjobb ved Sunnhordland Planteskule då ho var 14 år og budde heime på Liereid. Etter mange år som bufast i Haugesund, flytta ho heimatt saman med familien for om lag 15 år sidan. Ho byrja å jobbe på Sveio Blomster og Gaver, som ho kjøpte nokre år seinare. Butikken eig ho framleis og den er kunde hos Sunnhordland Planteskule.

– Eg har gode folk som arbeidar på blomsterbutikken, så det går fint. Sjølv er eg der før jul. Då har eg litt ferie frå planteskulen, seier Alne, som er stolt over å vera dagleg leiar i ein  av dei aller eldste nålevande verksemdene i Sveio.