nyhende
Stadig fleire startar mikrodestilleri
Det veks fram stadig fleire mikrodestilleri her i landet. Små brennevinsprodusentar tek jamleg nye marknadsdelar frå dei store. Folk betaler villig meir om det er lokale ingrediensar i brennevinet.
Før jul er det akevitt som gjeld, og mangfaldet er stort. Trond Erling Pettersen i Vinmonopolet kan fortelje at det i dag er 386 norske akevittypar til sals gjennom Vinmonopolet.
Dei største er framleis størst, men dei små mikro- eller gardsdestilleria sikrar seg stadig større delar av totalmarknaden. Det er cirka 35 lokale brennevinsprodusentar her i landet i dag. Då produksjonsmonopolet vart oppheva i 1986, var det berre nokre få.
Den aller største produsenten er Arcus, som står for 62,5 prosent av den totale salet av brennevin med 875.449 liter.
Mange av småprodusentane er så små at dei knapt nok viser igjen på statistikken, men pilene peikar oppover. Dette sjølv om produkta frå dei små aktørane ofte har høgare pris enn det som kjem frå storprodusentane.
– Det ser ut til at folk er villige til å betale litt meir for brennevin med lokale ingrediensar. Det er ein tydeleg trend, seier Pettersen til Nynorsk pressekontor.
Hjeltnes heiar på dei små
Han får støtte frå Arne Hjeltnes, ein varm talsmann for lokalprodusert mat og drikke og kjend frå blant anna mange TV-program om temaet.
Hjeltnes har inntrykk av at folk er villige til å betale meir for ei vare som kan fortelje ei skikkeleg historie. Han heiar på dei små lokale destilleria, og han har besøkt mange av dei.
Kvaliteten på det dei produserer er gjennomgåande svært bra, seier han.
– Det viktigaste er forteljinga om produktet, kvar råvarene kjem frå og historia om kva som leier fram til det ferdige produktet. Folk blir stadig meir bevisste på at det dei drikk skal vere noko spesielt for staden dei er på. Her har hotell og restaurantar også vorte flinke, seier Hjeltnes.
Akevittsesong
Haust og førjul er høgsesong for akevitt, og det er stor etterspurnad etter det tradisjonsrike norske nasjonalbrennevinet.
Trond Erling Pettersen i Vinmonopolet fortel at norsk akevitt står for 82 prosent av i alt 426 typar akevitt som er å få kjøpt i utsala rundt om i landet. 386 av desse er norskproduserte.
Når det gjeld gin så kan Vinmonopolet by på 389 ulike typar, og 77 av desse er norske. Til samanlikning har Polet 75 typar gin frå England i sortimentet sitt.
No blir det i tillegg stadig meir norsk whisky å få på Polet.
– Dei siste par åra har vi også lansert norsk whisky i hyllene våre før jul, og dette er spesielt populært som gåver og samleobjekt. Det tek tid å fatlagre whisky, men vi ventar ein auke i talet på norske whiskyar på marknaden dei komande åra, etter kvart som fleire norske produsentar kjem på bana, seier Pettersen.
Akevitt og smalahove
Arne Hjeltnes er sjølv medeigar i Voss Fellesbryggjeri, som i tillegg til ølbrygging også har sin eigen gin og ein eigen akevitt. Akevitten er eldhusrøykt med smakstilsetjing frå smalahove. Det å bruke råvarer som er spesielt for distriktet meiner han er med på å gi identitet til produktet.
Hjeltnes trur trenden med lokal mat og drikke kjem til å halde fram, og han nemner lokale mikrodestilleri i fleng:
På Gardsbrenneriet i Gloppen i Nordfjord lagar dei brennevin basert på eigne eple.
På Fedje i Hordaland finn vi Feddye Destillery, som satsar internasjonalt. Her er det berre kvinner som jobbar.
Nils Lekve i Ulvik i Hardanger lagar likør og epledram av eigne eple
Bareksten på Flesland utanfor Bergen er blant dei større, og dei har fått mange prisar.
I Flåm i Sogn lagar Ægir bryggeri sitt eige brennevin.
Det er lokale produsentar også på Myken i Nordland, på Røros, i Vågå i Nord-Gudbrandsdalen og fleire andre stader.
Det norske brenneri i Grimstad i Agder er størst i Noreg utanom giganten Arcus.
Lagar gin og akevitt
Ved foten av det karakteristiske Straumshornet i Sykkylven ligg grenda Straumgjerde. Her finn vi mikrodestilleriet Brennevinsgrova, som i løpet av vel eitt år har kome på marknaden med fleire typar av både gin og akevitt.
Harald Strømmegjerde driv selskapet på fritida ved sida av full jobb innan sal og marknadsføring i møbelbransjen. Han er godt nøgd med det første driftsåret, og han kan fortelje at salet av Brennevinsgrova-produkta har gått over all forventing.
—Det starta med at det lokale polutsalet tok inn varene, men så har det vorte meir og meir. Både til Vinmonopolet og direkte til hotell og restaurantar. Så det ser veldig bra ut, seier han.
Fascinerande prosess
Strømmegjerde viser oss rundt i destilleriet han har starta i det som først var ein garasje. Sidan har han stadig bygd på, og no er det destilleri i første etasje og lokale til servering og testing i andre etasje.
Det er fasinerande å følgje prosessen. Gjennom store vindauge i det tyske produksjonsutstyret kan vi følgje spriten sin veg gjennom systemet, gjennom spiralar og kolbar i reinsingsprosessen, til det ferdigreinsa brennevinet som til slutt kjem ut.
Lokale råvarer
Han kan melde om stor interesse for produkta.
— Det har heile tida vore viktig for meg å bruke lokale råvarer. Eg fekk hjelp frå ein tysk ekspert til å få til den rette miksen til ein lokal gin, og sidan har eg utvida til fleire typar. No har eg fem typar gin og fem typar akevitt ute på Tilleggsutvalet til Vinmonopolet. Og alle smakstilsetjingane er lokale, seier han.
Strømmegjerde fortel at det var draumen om å lage whisky som fekk han inn i bransjen. Han hadde lenge hatt ølbrygging som hobby, men kom fram til at toppen nok var nådd der. Etter eit besøk på eit bryggeri/brenneri i Dublin i Irland fann han ut at tida var inne.
– Sidan whiskyen må lagrast på fat, så var det betre å starte med gin og akevitt. Men eg har whisky på fat som eg laga i fjor, som snart skal ut på marknaden, seier han.
Harald Strømmegjerde fortel at han brukar torv frå eit område eit par kilometer frå garden i produksjonen. Torva frå Riksheim er spesielt godt eigna, sidan ho ligg på det som var den gamle marine grensa, og ho er ikkje like kompakt som torva som veks høgare oppe i lia.
Kortreist røyksmak
Torva blir røykt, og røyksmaken er ein viktig ingrediens. Røyken frå torva set smak på kornet, og det igjen gir smak til whiskyen.
Også kornet han brukar, er dyrka lokalt.
Namnet Brennevinsgrova har si spesielle historie:
I Drabløsstranda mellom Straumgjerde og Velledalen er det ei oppkomme der vatnet aldri frys. Det var tradisjon at folk i gamle dagar stansa der for at både folk og hestar skulle få sløkkje tørsten. Vatnet hadde ord på seg for å vere ekstra godt, og slik fekk det på folkemunne namnet Brennevinsgrova.
(©NPK)
