Bli abonnent
Logg inn

nyhende

Frå heimkomsten til Roald Amundsen etter ekspedisjonen med luftskipet Norge i 1926.Foto: Henriksen & Steen / Nasjonalbiblioteket
Frå heimkomsten til Roald Amundsen etter ekspedisjonen med luftskipet Norge i 1926.

Roald Amundsen i 150 år

I år er det 150 år sidan den internasjonalt kjende polarhelten vår Roald Amundsen (1872–1928) vart fødd. Jubileet blir markert på ulikt vis utover året. Allmenta får mellom anna innsyn i både dagboka og private brev, og det kjem ein ny bronsebyste.

Publisert Sist oppdatert

Polfararen og oppdagaren Roald Engelbregt Gravning Amundsen blei født 16. juli 1872 i Borge, som i dag er ein del av Fredrikstad. Mannen er mest kjent for å ha vore leiar for den første ekspedisjonen som nådde fram til det geografiske Sørpolspunktet i desember 1911 og for å ha segla gjennom Nordvestpassasjen for første gong i 1903.

Fødestaden open for publikum

Skipperhuset som polarhelten vart fødd i ved utløpet til Glomma står der framleis, og vert kalla «Tomta». Stiftelsen Roald Amundsens fødested vart etablert i 2020, og dei har pussa opp huset og gjort det tilgjengeleg for publikum sommaren 2021.

– Ved opplevingssenteret Roald Amundsens fødested (RAF) i Fredrikstad blir det jobba med fleire større prosjekt som skal arrangerast i samband med jubileet. I tillegg vert det i desse dagar bygd ein kopi av Framheim, som var huset Roald Amundsen hadde med seg til Sørpolen. Det blir også bygd ei brygge på staden der større båtar kan leggje til. Ei større utstilling om livet til Roald Amundsen, «Drøm store tanker – nå høye mål», vart elles opna i fjor, opplyser Wiggo Andersen ved RAF, til Nynorsk pressekontor.

Amundsen-familien flytta frå Østfold til Kristiania (Oslo) nokre månader etter at Roald vart fødd. Han voks opp saman med dei eldre brørne Leon, Gustav og Tonni i Uranienborgveien. Amundsen byrja å studere medisin i 1890, men etter at begge foreldra var døde, via han seg heilt til polarforskinga.

Kva står i dagboka til ein polarhelt?

I 1908 kjøpte Amundsen ein eigedom på Svartskog, som i dag ligg i Nordre Follo kommune. Han gav staden nede ved sjøkanten i Bunnefjorden namnet Uranienborg etter barndomsheimen. Her blei alle ekspedisjonane planlagde. Han budde der til sin død i 1928. Huset er i dag museum.

– Ved Roald Amundsen-heimen skal 150-årsjubileet sjølvsagt markerast. 1. februar sleppte vi ein ny podkastserie, kalla «Puslespillet Amundsen», opplyser fagkonsulent ved Roald Amundsens Hjem, Anders Bache.

– I vår ser vi elles fram til å lansere ei fysisk utgåve av den private dagboka hans, og til sommaren skal vi ha fleire omvisingar og arrangement her på Svartskog. Sjølve bursdagen hans skal markerast med ein skikkeleg bursdagsfest, men detaljar om det kjem etter kvart. Vi skal også fylle på med fleire digitale utgivingar på nettsida vår, både digitale utstillingar, artiklar, digitalisering av samlingar og arkiv, fortel han.

Brevveksling i bokform

Frammuseet på Bygdøynes i Oslo har polarskipet «Fram» frå 1892 som hovudattraksjon. Museet skildrar dei historiske norske polferdene og dei tre polfararane Fridtjof Nansen, Otto Sverdrup og Roald Amundsen. Museet har også planar for 150-årsmarkeringa.

– Vi skal gi ut brevvekslinga mellom Roald Amundsen og brørne mellom 1893 og 1927. Det er meir enn 1.000 brev i tre bind. I samband med det blir det også ei utstilling som opnar første helga i desember, under den 10. årlege Roald Amundsens minneforelesingar 2. og 3. desember, opplyser museumsdirektør Geir O. Kløver ved Frammuseet til Nynorsk pressekontor.

Byste på Kolbotn

Oppegård historielag skal gjennom heile 2022 heidre Roald Amundsen gjennom ulike jubileumsaktivitetar, fortel laget på nettsidene sine. Det blir lagt opp til ein eigen polarkveld i kulturhuset Kolben 7. mars, og det er også planar om ein Roald Amundsen-marsj frå Svartskog til Kolbotn.

Høgdepunktet blir avduking av ein bronsebyste av Roald Amundsen, som kunstnaren Leon Roald har fått oppdraget med å lage. Bysten skal stå på Kolbotn torg, men grunna utbetringsarbeid på torget skal den først få ei mellombels plassering utanfor det tidlegare rådhuset i Oppegård. Bysten og jubileet blir finansiert av lokale foreiningar og bedrifter. Samtidig er Nordre Follo kommune nær samarbeidspartnar.

(©NPK)

Polfararen og oppdagaren Roald Engelbregt Gravning Amundsen blei født 16. juli 1872 i Borge, som i dag er ein del av Fredrikstad. Mannen er mest kjent for å ha vore leiar for den første ekspedisjonen som nådde fram til det geografiske Sørpolspunktet i desember 1911 og for å ha segla gjennom Nordvestpassasjen for første gong i 1903.

Fødestaden open for publikum

Skipperhuset som polarhelten vart fødd i ved utløpet til Glomma står der framleis, og vert kalla «Tomta». Stiftelsen Roald Amundsens fødested vart etablert i 2020, og dei har pussa opp huset og gjort det tilgjengeleg for publikum sommaren 2021.

– Ved opplevingssenteret Roald Amundsens fødested (RAF) i Fredrikstad blir det jobba med fleire større prosjekt som skal arrangerast i samband med jubileet. I tillegg vert det i desse dagar bygd ein kopi av Framheim, som var huset Roald Amundsen hadde med seg til Sørpolen. Det blir også bygd ei brygge på staden der større båtar kan leggje til. Ei større utstilling om livet til Roald Amundsen, «Drøm store tanker – nå høye mål», vart elles opna i fjor, opplyser Wiggo Andersen ved RAF, til Nynorsk pressekontor.

Amundsen-familien flytta frå Østfold til Kristiania (Oslo) nokre månader etter at Roald vart fødd. Han voks opp saman med dei eldre brørne Leon, Gustav og Tonni i Uranienborgveien. Amundsen byrja å studere medisin i 1890, men etter at begge foreldra var døde, via han seg heilt til polarforskinga.

Kva står i dagboka til ein polarhelt?

I 1908 kjøpte Amundsen ein eigedom på Svartskog, som i dag ligg i Nordre Follo kommune. Han gav staden nede ved sjøkanten i Bunnefjorden namnet Uranienborg etter barndomsheimen. Her blei alle ekspedisjonane planlagde. Han budde der til sin død i 1928. Huset er i dag museum.

– Ved Roald Amundsen-heimen skal 150-årsjubileet sjølvsagt markerast. 1. februar sleppte vi ein ny podkastserie, kalla «Puslespillet Amundsen», opplyser fagkonsulent ved Roald Amundsens Hjem, Anders Bache.

– I vår ser vi elles fram til å lansere ei fysisk utgåve av den private dagboka hans, og til sommaren skal vi ha fleire omvisingar og arrangement her på Svartskog. Sjølve bursdagen hans skal markerast med ein skikkeleg bursdagsfest, men detaljar om det kjem etter kvart. Vi skal også fylle på med fleire digitale utgivingar på nettsida vår, både digitale utstillingar, artiklar, digitalisering av samlingar og arkiv, fortel han.

Brevveksling i bokform

Frammuseet på Bygdøynes i Oslo har polarskipet «Fram» frå 1892 som hovudattraksjon. Museet skildrar dei historiske norske polferdene og dei tre polfararane Fridtjof Nansen, Otto Sverdrup og Roald Amundsen. Museet har også planar for 150-årsmarkeringa.

– Vi skal gi ut brevvekslinga mellom Roald Amundsen og brørne mellom 1893 og 1927. Det er meir enn 1.000 brev i tre bind. I samband med det blir det også ei utstilling som opnar første helga i desember, under den 10. årlege Roald Amundsens minneforelesingar 2. og 3. desember, opplyser museumsdirektør Geir O. Kløver ved Frammuseet til Nynorsk pressekontor.

Byste på Kolbotn

Oppegård historielag skal gjennom heile 2022 heidre Roald Amundsen gjennom ulike jubileumsaktivitetar, fortel laget på nettsidene sine. Det blir lagt opp til ein eigen polarkveld i kulturhuset Kolben 7. mars, og det er også planar om ein Roald Amundsen-marsj frå Svartskog til Kolbotn.

Høgdepunktet blir avduking av ein bronsebyste av Roald Amundsen, som kunstnaren Leon Roald har fått oppdraget med å lage. Bysten skal stå på Kolbotn torg, men grunna utbetringsarbeid på torget skal den først få ei mellombels plassering utanfor det tidlegare rådhuset i Oppegård. Bysten og jubileet blir finansiert av lokale foreiningar og bedrifter. Samtidig er Nordre Follo kommune nær samarbeidspartnar.

(©NPK)

Roald Amundsens heim på Svartskog i Oppegård. Huset er i dag museum.
Roald Amundsen på ski, her fra Sydpolen 1910-11.
Polarskuta Gjøa med Frammuseet i bakgrunnen.

Amundsens bragder – og død:

• 1897–1899 var han styrmann på Belgica-ekspedisjonen til Antarktis.

• 1903–1906 var han leiar for Gjøa-ekspedisjonen gjennom Nordvestpassasjen til den magnetiske Nordpolen.

• 1910–1912 var han leiar for Fram-ekspedisjonen til Sørpolen og nådde polpunktet 14. desember 1911.

• 1918–1920 var Amundsen på ekspedisjon gjennom Nordaustpassasjen med skipet Maud.

• 1925 flyr Amundsen og Lincoln Ellsworth med Dornier-Val N24 frå Ny-Ålesund, og dei når 87 grader Nord.

• 1926 flyr Amundsen og Ellsworth igjen over Nordpolen med det italienskbygde luftskipet «Norge», styrt av Umberto Nobile. Turen over Nordpolen varte i 72 timar. Med det hadde Roald Amundsen nådd sitt siste store mål.

• 18. juni 1928 omkom Roald Amundsen og fem andre ved Bjørnøya, då flyet deira styrta i havet. Dei var då med i leitinga etter den sakna polfararen Umberto Nobile, som seinare vart redda og levde til 1978.
nyhende
Powered by Labrador CMS