Riksrevisjonen: Tilsynelatande umogleg å nå klimamåla til jordbruket

– Utsleppa ligg an til å bli omtrent som i dag i 2030, sa riksrevisor Karl Eirik Schjøtt-Pedersen då han la fram konklusjonane sine etter å ha evaluert intensjonsavtalen mellom staten og jordbruket torsdag.

Styringa frå Landbruks- og matdepartementet på klimaområdet ber preg av mangel på ein tydeleg strategi, av uklare ansvarsforhold og av lite samsvar mellom ambisjonane og oppfølginga, skriv Riksrevisjonen i gjennomgangen sin.

Ti prosent av utsleppa frå ikkje-kvotepliktig sektor i Noreg kjem frå jordbruket. Intensjonsavtalen frå 2019 ligg til grunn for klimaarbeidet i jordbrukssektoren, og set eit konkret og ambisiøst mål for utsleppskutt.

– Det er eit stort gap mellom premissen til avtalen om utsleppsreduksjonar i jordbruket og dei fagleg berekna anslaga for kva som er mogleg, seier riksrevisor Karl Eirik Schjøtt-Pedersen.

Målet med avtalen er å redusere klimagassutslepp og auke opptaket av karbon frå jordbruket tilsvarande 5 millionar tonn CO2-ekvivalentar samla for perioden 2021 til 2030.

– Ikkje tilfredsstillande

Riksrevisjonens konklusjon om oppfølginga og moglegheitene for måloppnåing «ikke tilfredsstillende» – den mildaste forma for kritikk revisjonen kan gi.

– Ingenting tyder på at det er mogleg for jordbruket å få til store utsleppskutt innan 2030. Det har teke lengre tid enn venta å setje i verk klimatiltak. Verkemidla samsvarer ikkje med det høge ambisjonsnivået, seier Schjøtt-Pedersen.

– Departementet manglar ein tydeleg strategi, og oppfølginga til den styrande styresmakta er ikkje tilfredsstillande, seier han.

Ein viktig del av klimaavtalen er målet om reduserte utslepp av klimagassar per produsert eining. Verkemidla på gardsnivå er likevel beskjedne og gir relativt låge utsleppsreduksjonar.

Satsinga er viktig for at jordbruket på lang sikt skal kunne bidra til eit lågutsleppssamfunn.

Målkonfliktar

Schjøtt-Pedersen peikar dessutan på at målkonfliktar i jordbrukspolitikken er ei stor utfordring for klimaarbeidet.

Jordbruket skal omstille seg til meir klimavennleg produksjon, men også vareta til dømes mattryggleik, beredskap og verdiskaping. Det står att mykje arbeid med å finne løysingar på korleis desse målkonfliktane skal handterast.

– For styringa opp mot klimamåla i 2030 er det viktig å ha realistiske forventningar til kor store utsleppskutt ein kan oppnå på kort sikt, seier han.

Riksrevisjonen peikar også på at det å få ned matsvinn og endre kosthaldet hos forbrukarane, er viktig for å få til utsleppskutt. Tre firedelar av kuttpotensialet ligg i åtferdsendringar hos forbrukarane.

Bondelaget: – Heilt usamd

– Eg er heilt usamd i at vi ikkje kjem til å nå klimamåla. Vi visste heile tida at dei store kutta vil komme mot slutten av perioden og vi har tenkt å oppfylle dei klimamåla, seier leiar Bjørn Gimming i Norges bondelag til Nationen.

– Vi treng å setje i verk fleire tiltak, men dei må ikkje vere av ein slik karakter at dei reduserer matproduksjonen. Vi jobbar intenst med å nå måla og gjere Riksrevisjonens vurdering til skamme, seier Gimming.

Han meiner eit av dei viktigaste klimatiltaka er innføring av metanhemmere i fôret til kuar, utfasing av fossil energi og presisjonslandbruk.

Evalueringa viser at politikarar ikkje klarer å gjere den grøne omstillinga lønnsame for norske bønder, meiner Framtiden i våre hender.

– Klimapolitikken i jordbruket må gagne bøndene meir enn det gjer i dag. Vi meiner ei grøn matomstilling i jordbruket kan gjere det meir lønnsamt å vere bonde i framtida, seier konstituert leiar Ingrid Næss-Holm.

Venstre: – Skandale

– Ein regelrett skandale, seier næringspolitisk talsperson Alfred Bjørlo i Venstre.

Måla i klimaavtalen til jordbruket inngår i regjeringas ´ «grønne bok» – klimadelen av budsjettet. Der blir det lagt til grunn at jordbruket skal nå måla mot 2030.

– Når dette no viser seg å vere heilt feil, fell mykje av fundamentet til snakket til regjeringa om at Noreg er i rute til å nå måla våre bort, seier Bjørlo.

Raudt meiner rapporten stadfestar kor utfordrande det er å redusere utsleppa frå jordbruket.

– Det er fullt mogleg å få til effektive kutt, men klimatiltak må ikkje gå ut over sjølvforsyninga eller inntektene til norske bønder. Staten må både ta ein større del av rekninga og daglegvarekjedene må regulerast mykje strengare, seier stortingsrepresentant Seher Aydar.