Nærare 6 milliardar meir til kommunane neste år

— Det er viktig for oss å føre kommunane og fylkeskommunane, og ikkje minst innbyggjarane, trygt gjennom tidene vi opplever no, seier kommunal- og distriktsminister Sigbjørn Gjelsvik (Sp) til NTB.

Torsdag legg han fram den såkalla kommuneproposisjonen. Den legg viktige føringar for kor mykje kommunane og fylkeskommunane får å rutte med neste år.

— Vi legg opp til mellom 5,6 og 5,9 milliardar kroner i vekst i frie inntekter. Men samtidig så ser vi at kostnadene til pensjon og demografiendringar aukar. Det sistnemnde er noko mange set i direkte samanheng med auka talet på flyktningar, men det handlar også om andre endringar i befolkningssamansetninga, forklarer Gjelsvik.

Også i årets reviderte budsjett har regjeringa sett av 338 millionar kroner ekstra for å handtere den auka straumen av flyktningar frå Ukraina.

Satsing på psykisk helse og arbeidet med rus

For neste år ser reknestykket i kommuneproposisjonen slik ut:

• 5,6 – 5,9 milliardar kroner i auka frie inntekter til kommunar og fylkeskommunar (dette består av tilskot frå staten og skatteinntektene).
• 5,1 milliardar kroner av dette går anslagsvis til posten som er kalla «demografi og pensjon», som handlar om befolkningsendringar og pensjonskostnader.
• Dermed sit kommunane i utgangspunktet igjen med eit ekstra handlingsrom på mellom 500 og 800 millionar kroner neste år.
• Innanfor denne veksten ligg likevel ei satsing på 150 millionar kroner til arbeidet med psykisk helse og rus i kommunane, men dette er ikkje øyremerkt.

Blir kompensert etter kommunereforma

To tal til kompliserer dette noko:

Regjeringa legg opp til at 100 millionar kroner skal gå til å kompensere dei kommunane som tapte på det nye inntektssystemet som vart innført forut for kommunereforma. 300 millionar skal gå til å kompensere fylkeskommunane som følgje av omlegginga av inntektssystemet frå 2024.

— Når vi legg om på dette, vil nokon hamne i pluss og andre vil komme ut i minus. Men med dei aukande vi har lagt inn, vil alle fylke få meir i 2024 enn i 2023 ut frå førebelse anslag, seier Gjelsvik.

Totalt går mellom 4,4 og 4,7 milliardar kroner av potten til kommunane, medan fylkeskommunane får 1,2 milliardar kroner. Tala kan bli justerte i haust, men dei førebelse rammene kjem no sånn at kommunane har noko å styre etter i budsjettarbeidet sitt.

Laksemilliardar langs kysten

Sjølv om kommunane ikkje nødvendigvis får veldig mykje meir å rutte med neste år, vil eit anna grep frå regjeringa gi ekstra inntekter langs kysten: Nemleg lakseskatten.

Gjelsvik understrekar at det er vanskeleg å berekne nøyaktige summar.

— Det har versert ulike tal på kor stor skatten blir. Det avheng veldig av kor stor lønnsemd det blir næringa. Det er jo ein skatt på superprofitt, seier statsråden.

Regjeringas opphavlege anslag for grunnrenteskatten på havbruk i fjor haust var på 3,5 milliardar kroner i året.

Nyleg kom likevel Finansdepartementet med berekningar som viste at han kunne bli mykje større, opp mot 17 milliardar kroner i år.

— Det er ei viktig styrking av lokalsamfunn som stiller naturressursane sine til rådvelde for næringa, seier Gjelsvik til NTB.