Masseturisme belastar små bygder

Den vesle bygda Ornes ved Lustrafjorden i Sogn har om lag 35 innbyggjarar. På sommaren kjem det fleire tusen turistar for å sjå stavkyrkja som blei bygd der kring år 1130, og som vert rekna som Noregs eldste. Turiststraumen var lenge aukande og ei belastning for bygda, men fleire tiltak har skåna både kyrkja og lokalsamfunnet.

– Kyrkja er skjør, og toler ikkje mange gjester. Bygda er lita med smale vegar og trongt om plassen. I 2023 var det gale, men med alle tiltaka i 2024-sesongen blei det betre, fortel Ingebjørg Njøs Storvik, dagleg leiar ved Urnes stavkyrkje, til Nynorsk pressekontor.

Nedgang i besøkande

Fortidsminneforeningen er eigar av Urnes stavkyrkje, som ligg på verdsarvlista til Unesco. Dei eig òg sju andre stavkyrkjer her i landet. Ved tre av dei åtte kyrkjene – Hopperstad, Borgund og Urnes – har dei hatt utfordringar med for mange besøkande, fortel generalsekretær Ola Harald Fjeldheim i foreininga.

– Stavkyrkjene er små og ligg i små lokalsamfunn. Dei er ikkje eigna til å ta i mot mange folk på ein gong. Fortidsminneforeningen har eigd stavkyrkjene i over 100 år og har eit æve-perspektiv på dei. Vi kan korkje slite ut dei eller lokalsamfunna, seier Fjeldheim til Nynorsk pressekontor.

Difor har dei for Urnes sin del valt å redusere talet på gjester som får kome inn i kyrkja til 25 i halvtimen. Og bussar med cruiseturistar har fått avgrensingar på kor lenge dei kan vere på stavkyrkjeområdet. Grupperabatten er også blitt fjerna for å leggje til rette for at dei som reiser i mindre følgje skal få ein fordel.

Alle desse avgrensingane har ført til at besøkstalet gjekk ned med 15 prosent frå 2023 til 2024, som er ei ønskt utvikling.

Fjeldheim meiner det er dei enkeltreisande og mindre gruppene som har eit meir berekraftig reiseliv, og legg igjen meir pengar lokalt.

Styre masseturismen vekk

Det dei har fått til i den vesle sognebygda meiner administrerande direktør i NHO Reiseliv er klokt:

– Kommunane må tenkje nøye gjennom korleis dei har lagt opp for store turistmengder, og samarbeide med reiselivsnæringa og samferdselsmyndigheitene, seier Kristin Krohn Devold til Nynorsk pressekontor.

Ho meiner reiselivet skapar bulyst, inntekter og arbeidsplassar i heile landet, men at det er viktig å finne ein god balanse mellom dei tilreisande og dei som bur i lokalsamfunnet.

NHO Reiseliv fekk i fjor mange klagar frå vanlege folk som skulle på jobb eller hente i barnehage, og som blei hindra i å kome fram på grunn av store mengder utanlandsturistar i bubil som overfylte vegane og skapte trafikkaos.

– Vi må ikkje stelle det til slik i Noreg at betalande gjestar på hotell og restaurantar får eit dårlegare tilbod enn dei i bubil og på cruise. Å reise med bubil er ein god måte å sjå Noreg, men vi må sørgje for at masseturismen blir styrt til større stader. Dess mindre og meir naturskjøn eit område er, er det større belasting med store mengder bubil- og cruiseturistar.

Bruke meir tid

Ved Unesco-stavkyrkja på Ornes er det planar om og sett av pengar til eit nytt besøkssenter, som skal avlaste noko av turiststraumen. Målet er at senteret ikkje skal auke talet på besøkande, seier Fjeldheim frå Fortidsminneforeningen.

– Vi vil heller gi ei betre oppleving for turistane. Tidlegare såg dei kyrkja og reiste, no håpar vi at dei blir lenger – går på kafé, kjøper lokale produkt og ser seg om og får heilskapen av staden. Det er ein betre måte å oppleve kyrkja på, for dei besøkande og lokalsamfunnet, seier Fjeldheim.

Dagleg leiar ved Urnes stavkyrkje, Ingebjørg Njøs Storvik, er tilfreds med tiltaka som er gjort ved kyrkja deira.

– Eg trur dette er den beste måten å gjere det på, både for oss som bur og jobbar her, men òg for at dei som kjem for å sjå stavkyrkja skal få ei så god oppleving som mogleg, seier Njøs Storvik.

Så blir det forhåpentlegvis ein endå betre situasjon når det nye verdsarvsenteret kjem.

– Då skal vi få fleire til å bruke meir tid her. I staden for å stå i kø til kyrkja, kan dei besøkande gå inn i senteret og sjå utstillingar og informasjon der.