nyhende
Maner fram lyden av Hardangervidda
Benedicte Maurseth spelar fram fjell og vidde med hjelp av hardingfele, heilo, reinsdyrbjøller – og opptak av sin eigen veidemann og tamreingjetar av ein tippoldefar.
– Det var eit veldig nært tema for meg. Eg har gått enormt mykje i fjellet på eiga hand. Eg ville minne folk på at fjellet ikkje er til for oss menneske åleine, og trongen vår til å bevege oss, sanke, hauste. Det er andre som rører seg der oppe òg. Der kjem økosofien inn – at vi lever i eit samspel, der vi er avhengig av kvarandre. Det ser vi ekstremt tydeleg i klimakrisa som kjem så brutalt mot oss. Vi er avhengig av kvarandre og må finne eit samspel heller enn å halde fram med å ture fram, seier ho til NTB.
Det var mellom anna derfor ho ville inkludere lydane av dyr, fuglar – og av fjellfolk.
– Eg hadde behov for å ha heilt konkrete lydar, som ei tydeleg påminning om nærværet deira.
Andre verdiar
I ein av låtane det resulterte i, ein kollasj av lydar, høyrer ein hennar eigen tippoldefar, som 75 år gammal, snakke i små ord om store naturopplevingar i eit radiointervju gjort på 1960-talet. Det fann ho djupt i arkivet med tittelen «Veidemenn på Hardangervidda».
– Han var òg tamreingjetar, dreiv turisthytte, mislikte traktordur på vidda og var ein ekte fjellmann. Også oldefar min er å høyre, men han starta hotell og er dermed i kryssingspunktet, seier Benedicte Maurseth – og bevegar seg inn på dagens omdiskuterte utbygging av fjell og vidde.
Ho er klar over dette med å kaste stein i glashus, og medgir at heimgarden i si tid var skysstasjon. For i nyare tid vart fjellet òg ein plass for å nyte, fred og ro.
– Men det var ei naturleg overlapping for folk der i si tid, som ikkje hadde fjerna seg frå naturen i så stor grad som vi har i dag. Det var mykje turisme òg då eg voks opp, men etterpå har det eksplodert både med hyttebygging og anna utbygging, som bru over Vøringsfossen, bilvegar langt oppe i myrliene med meir. Vi breier oss sånn, det er så varige forandringar i dag, det blir sprengt ut. Det tek eg avstand frå ved i musikken å formidle andre verdiar om kva fjellet kan bety.
Hårteigen
«Hárr»– som er det norrøne namnet på Hårteigen, eit av Hardangerviddas høgaste fjell – vart tittelen på det kritikarroste bestillingsverket. Det fekk nokon til å felle tårer då det vart urframført. Andre, som hadde eit forhold til fjellet, sa til henne etterpå: «No var eg der».
Sjølv har Benedicte Maurseth samanlikna skapande arbeid og det å gå timevis i fjell, fordi begge delar krev og framkallar eit nærvære og ei djup lytting som gjer sansane opne og klare.
– Begge delar krev òg tid, tolmod og gjentakande repetisjon, og gir ei nødvendig påminning om noko anna, større enn oss sjølv.
No, snart tre år seinare, blir det å høyre på plate. Passande nok blir albumet sleppt på Hubro, eit plateselskap i nisjen jazz og improvisert, med vidt utsyn – det òg.
Samtid og spring
For med seg har folkemusikaren Maurseth eit knippe framifrå musikarar, som Mats Eilertsen på kontrabass og Håkon Mørch Stene på vibrafon og perkusjon, og gjestar som Jørgen Træen (elektronikk), saksofonisten Rolf-Erik Nystrøm og Stein Urheim på mellom anna langeleik og munnspel.
Benedicte Maurseth fortel om ein av songane, «Hreinn», at det er mange abstrakte ting som skjer som kan minne om estetikken i samtidsmusikken – fritt improvisert, samtidig som ho legg inn lydopptak av storlom og trane. Sjølv bryt ho inn med ein springar, som kan høyrast tradisjonell ut, men som er hennar eigen komposisjon.
Inga motsetning
– For meg er det ikkje noka motsetning i å vere folkemusikar eller samtidsmusikar. Nokon har veldig behov for å kategorisere. Men når det gjeld rolla som utøvar, så er eg ein del av ein levande folkemusikktradisjon som er i rørsle – i ei konstant utvikling. Då kan ein ikkje seie at ein ikkje høyrer til i samtida, seier Maurseth. Som seier ho trur «folkemusikarane alltid har møtt dette».
– Les ein historia, så var det mykje av den same røyndommen dei stod ovanfor: Dei måtte finne ein måte å få stoffet til å vere aktuelt i samtida. Og alltid er det nokon som kritiserer, medan andre heiar på dei. Ein lever her og no og høyrer på all slags musikk. Igjen – det har folkemusikarane alltid gjort.
Nattergalane i Berlin
Benedicte Maurseth har i tida etter urpremieren på «Hárr» spelt låtane live og seier det er tydeleg at dei vekkjer noko i folk, set noko i gang – «som om dei blir påminna om litt andre verdiar».
Akkurat slik ho hadde håpa. For ho har opplevd det same sjølv då ho gjorde eit musikkprosjekt saman med David Rothenberg. Han er ein amerikansk jazzmusikar og professor i filosofi og musikk, som i si tid skreiv bok saman med økosofiens far, Arne Næss. Rothenbergs særlege interesse er dyre- og fuglelydar som musikk, og søkjer samspel med dei.
Det fekk Benedicte Maurseth vere med på i Berlin, der dei spelte saman med nattergalar om kveldane.
– Sjølv om eg voks opp i fjellet, så høyrde eg heilt annleis på nattergalen etter å ha spelt med dei. Dei reagerte på musikken, dei vart nok litt forundra – og vart først stille, og så svarte dei oss, slåst litt om lyden. Vi forstyrra nok solosongen deira!
(©NPK)
