Hugs å stilla klokka i helga

Det offisielle tidspunktet er klokka 02.00 natt til søndag. Då blir natta ein time kortare sidan klokka blir stilt fram til 03.00. Sidan første dag med sommartid er ein søndag, kan du sova like lenge som du brukar. Alle dei som jobbar i helga får ein time mindre nattesøvn.

Men kvifor har me vintertid og sommartid?

Lysare kveldar og mindre bruk av strøm

Tanken bak sommartid er å utnytta dagslyset i sommarmånadane betre og få ein time lengre dagslys om kvelden. Energisparing var også eit viktig moment i starten. I seinare tid har det fått mindre å seia i industrialiserte land.

I nokre utviklingsland er imidlertid energisparing framleis viktig. Nokre gonger blir sommartid innført på kort varsel for hjelpa mot akutt strømmangel.

Første gong under 1. verdskrig

Amerikanaren Benjamin Franklin, ein av dei såkalla «Founding Fathers», introduserte ideen om sommartid allereie i 1784. Briten William Willet publiserte meir konkrete planar i 1907. Forslaget hans gjekk ut på å stilla klokka fram 80 minutt for å spara energi.

Men det var tyske keiser Vilhelm II som blei den første til å innføra sommartid. Det skjedde i april 1916 under 1. verdenskrig. Tanken var å spara drivstoff ved å redusera bruken av kunstig lys om kvelden. Dette viste seg å fungera, og andre krigande land følgde etter.

Etter 1. verdskrig droppa mange land sommartid. Under 2. verdskrig innførte tyskarane igjen sommartid i land dei okkuperte. Mellom andre Noreg.

Avvikla og innført fleire gonger

Då freden kom, vart sommartid avvikla i Noreg, men innført igjen i 1959. Etter stor usemje på Stortinget, blei sommartid igjen avvikla i 1965. Fram til 1980, då Noreg bestemte at dei skulle følgja resten av Europa. Noreg har brukt sommartid i 58 år mellom 1916 og 2023.

Etter 1980 har me følgd EU-standarden med ein time fram siste søndag i mars og ein time tilbake siste søndag i oktober. Eller som tommelfingerregelen seier: fram mot sommaren om våren og tilbake mot sommaren om hausten.

Forskjell på nord og sør

Meir enn 70 land i verda brukar sommartid. På den nordlege halvkula er det sommartid frå mars-april til oktober-november. På den sørlege halvkula er sommartida frå september-oktober til februar-april.

I Europa er det berre Island, Kviterussland og Russland som ikkje byter mellom sommartid og vintertid.

I Noreg er det næringsminsteren, som ansvarleg for Justervesenet, som bestemmer kva som er riktig tid her i landet.

I ei pressemelding frå Nærings- og fiskeridepartementet, tar næringsminister Jan Christian Vestre opp spørsmålet om å avvikla sommartid.

Skal me slutta å stilla klokka?

I 2018 foreslo Europakommisjonen å avvikla ordningen med sommartid. Imidlertid har EU enno ikkje konkludert i saka, og det er uklart når det vil skje. Euopaparlamentet ba i 2021 Rådet for den Europeiske Union om å få fortgang i arbeidet.

— Rådet har hatt tunge saker på sitt bord i fleire år no. Først måtte EU handtera Brexit. Så kom det ein global pandemi, og no fører Russland ein brutal angrepskrig mot EU sin næraste nabo Ukraina. Det er nok gode grunner til å ikkje prioritera spørsmålet om sommartid no, seier Vestre.

Tidligare har næringsministeren vore klar på at Noreg vil sjå kva EU bestemmer seg for, før me tar stilling til om også me skal slutta å stilla klokka.

– Av omsyn til næringslivet vil det nok vera ein fordel å ha same tidssone som våre næraste naboland. Noreg kjem til å venta på EU før me tar stilling til korleis me løyser dette her heime, og det er framleis sannsynleg at me legg oss på same linje, seier Vestre.