Berlinerbarn og bokdebutant

Øvst i Hanalio i Førde står eit hus med ein terrasse kor ein kan sjå heilt til Moster og Bømlobrua. Innafor vindauge i øvste etasje sit mannen som fram til 2020 heitte Hans Gunnar Laupsa. Eit namn han fekk etter at han under ukjende omstende på slutten av 1950-talet vart adoptert frå mora Helene, som var åleine med to born i Berlin.

Mora hadde rømd frå overvaking og forfølging i landsbyen Neuruppin i Aust-Tyskland, og tok med si unge dotter og vetle son, til Vest-Berlin. Søskenparet var blant dei såkalla «berlinerbarna», som vart sendt frå flyktningleirar i Vest-Tyskland på såkalla feiteferie til Skandinavia.

— Feiteferie, ja. Det var akkurat det det var, seier han og minnes den første reisa til Noreg som å kome til himmelen.

Dei to syskena vart altså seinare, og av årsakar Hans Günther aldri har kome heilt til botns i, adoptert av familien dei hadde vitja på ferie i Øystese. Det kan ha handla om etterkrigspolitikk. Om behov for arbeidskraft i oppbygginga av Vest-Tyskland. At mora var arbeidssam, men at små barn var plunder i så måte. Og at mora deira kanskje ikkje eingong forstod kva ho skreiv under på, då begge borna hennar på ny vart sendt til Noreg, og aldri kom tilbake.

— Då me kom til Øystese for andre gong, var det ikkje så mykje himmel att, seier han ettertenksamt.

Mor si såg han aldri igjen.

— Eg fann min veg

Å vere tysk, og samtidig skulle vekse opp i Noreg så tidleg etter andre verdskrig var ikkje berre enkelt. Det var difor familien i Øystese meinte det var betre med eit meir norskklingande namn. Då vart det Hans Gunnar.

Sjølv meiner 72-åringen at han, til tross for dei dramatiske vendingane som livet tok i tidleg alder, har vore heldig. Han viser til at det ikkje gjekk like godt med alle som var i tilsvarande situasjonar den gongen.

— Men eg fann min veg. Eg var flink på skulen, hevda meg i idrett  og musikk, og hadde alltid godt humør. Eg hadde mange vener. Eg fekk mitt eg og, men eg hadde det eigentlig fint, seier han.

Han utdanna seg innan marknadsføring, og fekk jobb som seljar i den borgarlege avisa Hardanger i Odda. Seinare vart han leiar for ein bokhandel på Lambertseter i Oslo, før han flytta til Førde, kor kona Solveig fekk jobb i skulen. Sjølv tok han jobb i Haugesund, først som forsikringsagent i Haugesund, og seinare vart han og avdelingsleiar i for butikkjeda Spar.

— Då eg nærma meg 50, sa Solveig til meg at eg burda utdanna meg til sosionom. Og slik vart det, minnes han.

Først jobba han nokre år på ein institusjon i Haugesund, men dei siste nesten 17 åra, før han gjekk av med pensjon, jobba han som miljøterapeut i bufellesskapet i Åsvegen i Sveio. Etter fylte 67 jobba han også eit par år som tilsett ved ein institusjon i Haugesund.

Adopsjonshistoria si har han halde skjult for dei fleste han har møtt på si livsreise.

— Du veit, ein lagar seg eit skal, og øver seg heile tida på å navigere rundt det ubehagelege, seier han.

Først i godt vaksen alder, og i samanheng med at han for nokre år sidan melde seg inn i interesseforeininga Adopterte, kom han til eit punkt i livet kor han spurde seg sjølv om det ikkje var på tide «å kome ut av skapet», som han seier.

— Eg hadde behov for å finne min plass, og at eg skulle få eit betre tilvære, fortel han.

Det var i samband med dette han tok tilbake sitt tyske fødenamn, noko han seier har gjort han godt.

Adopsjonshistoria hans blir denne våren offentleg gjennom boka «En godt bevart hemmelighet», som Dagbladet-journalisten Silje Førsund har skrive. Hans Günther Bonenberger er ein av seks som har latt seg intervjua i det som blir den første norske sakprosa-boka om adopsjon.

Musikken har stått 72-åringen sitt hjarte nært gjennom heile livet. Han gjekk på musikklinja ved Framnes folkehøgskule i Norheimsund. I samband med det fekk han undervisning i klassisk song av ei av dåtidas mest anerkjente lærarar, Jenny Jahren i Bergen. Seinare hos den kjende salmesongaren Karsten Ekorness i Oslo. Nokre av lesarane hugsar kanskje banda Fjære Spareband og Harlekin, som tok spelejobbar på Haugalandet på 80-og 90-talet talet, og Hans Günther var med i begge. Seinare har han songe i kyrkjer på Haugalandet og i Sunnhordland, og han var ein periode ein del av Vår Frelsers kor i Haugesund.

Fekk råd frå Olav H.Hauge

Det var etter at han vart pensjonist at skrivekløa melde seg på ny og for alvor.

— Eg visste ikkje heilt kva eg ville skrive i byrjinga, men etter kvart kjende eg at det lausna litt høve til dikt og slikt, fortel han.

Han prøvde så å dei gjeve ut mellom to permar.

— Men eg vart refusert, og refusert igjen. Og i dag tenkjer eg at det var like greitt, for dei var ikkje bra nok, seier han.

Men han har hatt dikta liggande, tatt dei fram igjen og jobba vidare med dei.

— Den eine teksten har eg brukt fem år på, fortel han.

Vilja til å kna slik på tekstar over tid, kan han truleg takke den avdøde diktarhøvdingen Olav H. Hauge for. Ein gong på 1980-talet sende han nemleg nokre utdrag til diktarmeisteren i Ulvik, fordi han ville vite kva han syntest om dei.

Han hadde eigentlig ikkje trudd at ein kjend diktar som Hauge ville bry seg, og slo seg raskt til ro med manglande svar. Men plutseleg kom det eit brev. Hauge innleia med å unnskylde seg for at ei forkjøling hadde hindra han i å svare med det same. Så skreiv Hauge at han ikkje var ein som sette seg til doms over andre sine verk. Men han skreiv noko anna som diktaren i Førde beit seg merke i.

— Han skreiv at det var viktig å elte, og at eg måtte elte deigen min, fortel han.

Og å elte har diktaren i Førde gjort. Mykje.

— Nokre av tekstane er sikkert elta og knadd 100 gonger, smiler han.

Gjennombrotet

Det var etter han først fekk eit dikt inn i magasinet «Dag og Tid» i fjor, og så eit anna inn i det sosialistiske tidsskriftet «Gnist», at han mota seg opp til å sende inn eit breitt utval med tekstar til Lyrikkforlaget.

I november kom tilbakemeldinga frå forlaget om at det kunne bli bok. Sidan har ting gått fort. Omslaget var klart for nokre veker sidan, og no ser det ut til at boka går i trykken i månadsskiftet februar/mars.

Han legg ikkje skjul på at han synest det er stas å bli gitt ut på eit forlag, kor det er røynde redaktørar som går god for at tekstane held god kvalitet.

— Det skal henge litt høgt å bli gitt ut. Og det har vore ei fantastisk læring å vere med på ein slik prosess. Og når eg no har fått det heile litt på avstand, synest eg mest at resultatet vart bra sjølv, seier han og humrar.

Så legg han til, med meir alvor.

— Det har vore viktig for meg å kjenne på at det er eit verk eg kan stå inne for, at eg kan gå med rak rygg etter å ha gitt boka ut. Og no, når eg kjenner resultatet, meiner eg at eg kan det, seier han.

Han fortel at det er både humor og alvor i boka. Det handlar mellom anna om tida i Øystese, om gamal tid og gammalt kulturlandskap, men også om heilt andre ting. Eit og anna stikk til så vel sveibuar som hardingar er det også å finne.

— Ein av dei eg har skrive om er død no. Han er sjølvsagt ikkje nemnd med namn, men han ville nok ha kjent seg att, seier han.

Det er både lange dikt på meir enn 20 vers, og kort vers på ei halv linje.

— Det er dikt, songar og epistlar. Nokre er på godt gamaldags rim, andre ting er heilt annleis, fortel han.

Hans Günther fortel at han også har vore på «hi sio», ei hending som eit av dikta handlar om.

— Då eg arbeidde med forsikring i Haugesund køyrde eg ein gong av vegen på veg heim. Det var ein alvorleg smell. Eg minnes eit vedvarande gult lys. Men brått vakna eg av at ein kar sto og banka på vindauge på bilen min. Eg bad han kome seg vekk, fordi eg skulle heim. Karen berre rista på hovudet og bad meg vere snill å kome ut av bilen. Då eg kom ut såg eg at bilen sto langt nedi ei skråning og var heilt øydelagt, fortel han.

Far med kjend namn

Kanskje har han arva skrivegleda av nokon. I vaksen alder har han grave mykje bakover i familiehistoria i Tyskland. Og mellom anna funne ut at faren heitte Günter Grass, men kven Günter Grass veit han ikkje.

Det kan vera den no avdøde nobelprisvinnaren i litteratur, og ein av dei viktigaste tyskspråklege forfattarane i etterkrigstida.

— Men som sagt, det har eg ikkje komme til botnars i, seier han.

Bonenberger legg til at han er ein diktar som ikkje følgjer det han oppfattar er trenden no, og djupar ut:

— Det med å gå inn i seg sjølv, og dyrke seg sjølv, er ikkje mi greie, for å seie det slik, seier han.

— Kjem det fleire bøker frå di hand?

— Eg håpar eg kan skrive to-tre til, nokre som liknar på denne første. Så eg får vel berre «putla på», som dei seier, og sjå korleis det går, smilar han.